پیام خراسان - یک فوق تخصص غدد، با اشاره به میزان شیوع پایین سرطان تیروئید، گفت: تیروئید تنها ۰.۶ درصد سرطانهای زنان و ۱.۶ درصد کل سرطانهای مردان را شامل میشود.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ؛ حسین دلشاد دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، غده تیروئید را یکی از مهمترین غدد درون ریز بدن عنوان کرد که در ناحیه جلوی گردن و روی تراشه قرار گرفته و از دو نوع سلول ساخته شده که مسئول تولید و ترشح هورمون به داخل جریان خون هستند.
سرطان تیروئید و انواع آن
وی، بخش عمده غده تیروئید را متشکل از سلولهایی به نام سلول فولیکولی عنوان کرد که مسئول تولید هورمونهای تیروئید یعنی تیروکسین و تری یدوتیرونین هستند و سوخت و ساز بدن را کنترل میکنند. در بین این سلولها به طور پراکنده سلولهای بینابینی قرار دارند که مسئول ترشح هورمون کالسیتونین هستند و در متابولیسم مواد معدنی از جمله کلسیم نقش دارند.
به گفته دلشاد، هردو نوع سلولهای تیروئید میتوانند خاستگاه سرطان باشند. سرطانهای منشا گرفته ازسلولهای فولیکولی شامل سرطان پاپیلری، سرطان فولیکولی و سرطان اناپلاستیک و سرطان منشا گرفته از سلولهای بینابینی، سرطان مدولاری تیروئید هستند.
میزان شیوع سرطانهای تیروئید
وی، غده تیروئید را محل غیر شایعی برای بروز سرطان عنوان کرد و افزود: سرطان تیرویید تنها ۰.۶ درصد سرطانهای زنان و ۱.۶ درصد کل سرطانهای بدن در مردان را شامل میشود. به علت پیش آگهی خوب میزان مرگ و میر ناشی از سرطان تیروئید در زنان ۰.۲۴ و در مردان ۰.۱۶ درصد است.
به گفته دلشاد، در طی چند دهه گذشته بر میزان شیوع کانسرهای تیروئید در جامعه افزوده شده، اما از مرگ ومیر ناشی از آن در هردو جنس کاسته شده است. علت افزایش شیوع، تشخیص زودرس آنها و علت کاهش مرگ ومیر درمان آنها در مراحل بسیار اولیه است.
سن بروز سرطان تیروئید
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، با بیان این مطلب که سرطان تیروئید میتواند در هر سنی بروز کند، شیوع آن را در زنان بیشتر از مردان برشمرد و خطر بروز سرطان تیروئید در زنان را در سنین پایین تری نسبت به مردان عنوان کرد. به طوری که در زنان حداکثر خطر بروز این بیماری در سنین ۴۰ تا ۵۰ سالگی است در حالی که در مردان این اتفاق بین سنین ۶۰ تا ۷۰ سالگی رخ میدهد.
علل و عوامل موثر در بروز بیماری
دلشاد با اشاره به اینکه علت نهایی سرطان تیروئید مشخص نیست اظهار کرد: برخی تغییرات در ژنهای سلولهای فولیکولی تیروئید میتوانند زمینه بروز سرطانهای غده تیروئید را ایجاد کنند.
وی با اشاره به این که ژنها حامل اطلاعات لازم برای کنترل زمان رشد و تقسیم و مرگ سلولها هستند افزود: ژنها اطلاعات لازم برای کنترل زمان رشد و تقسیم به سلولهای جدید و نهایتا مرگ سلولی را در زمان معین برعهده دارند. برخی از این ژنها ممکن است رشد و تقسیم سلولها و طول عمر آنها را طولانیتر کرده که به آنها انکوژن اطلاق میشود.
دلشاد در ادامه گفت: در مقابل ژنهای دیگری وجود دارند که پدیده رشد و تقسیم سلولها را کوتاه کرده و باعث مرگ به موقع آنها میشوند که به عنوان ژنهای سرکوب کننده نامیده میشوند. عدم تعادل بین این دو گروه ژن باعث رشد و تکثیر بی رویه سلولها و ایجاد سرطان میشود.
وی، تابش رادیاسیون یونیزه به نواحی سر و گردن در دوران کودکی و یا مواجهه با حوادث راکتورهای هستهای را از مهمترین عوامل محیطی برای بروز انکوژنها در داخل سلولهای فولیکولی تیروئید عنوان کرد و کمبود ید را از عوامل شناخته شده سرطان فولیکولی تیروئید برشمرد و گفت: در برخی از بیماریهای ژنتیکی بدن نیز شیوع سرطان تیروئید بالا است.
دلشاد با اشاره به اثر ارث و ژنتیک در بروز بیماری گفت: عوامل ژنتیکی در ارتباط با بروز سرطان تیروئید در چند بیماری ژنتیکی نظیر سندرم گاردنر، سندرم کودن و احتمالا در برخی دیگر از سرطانهای فامیلی غده تیروئید مشخص شده است.
علائم بیماری
این فوق تخصص غدد درون ریز و متابولیسم با ذکر این که بافت سرطانی تیروئید برعکس بافت طبیعی، هیچ هورمونی نمیسازد و هیچ علائمی از پرکاری یا کم کاری غده تیروئید مشاهده نمیشود گفت: به تدریج رشد بافت سرطانی باعث بروز تودهای در ناحیه جلو گردن میشود که بطور اتفاقی توسط بیمار و یا پزشک معالج کشف میشود.
دلشاد در ادامه افزود: رشد بیشتر تومور و اثر فشاری آن بر نسوج زیرین باعث بروز علایمی نظیر اختلال بلع، تنگی نفس و سرفههای ممتد در بیمار میشود. گسترش سرطان به بافتهای مجاور و درگیری تارهای صوتی نیز باعث ایجاد خشونت صدا در بیمار میکند.
به گفته وی، در مراحل پیشرفته بیماری با گسترش سرطان به مناطق دور دست، بیمار دچار درگیری ریه، استخوانها، مغز و کبد میشود و با اختلال عملکرد عضوهای مبتلا از جمله درد و شکستگی استخوان و تنگی نفس مراجعه میکند.
این دانشیار دانشگاه به تمام افرادی که متوجه تودهای در ناحیه جلو گردن و یا بزرگی غدد لنفاوی زنجیرههای لنفاوی گردن شده باشند توصیه کرد برای ارزیابی حتما به پزشک متخصص مراجعه کنند.
روشهای تشخیص سرطان تیروئید
دلشاد، معاینه بالینی سرو گردن و لمس دقیق غده تیروئید توسط پزشک متخصص را اولین گام در تشخیص بیماری عنوان کرد و افزود: در صورت لمس تودهای در غده تیروئید و یا حتی عدم لمس توده انجام اولتراسونوگرافی غده تیروئید میتواند خصوصیات توده قابل لمس و یا وجود تودههای غیر قابل لمس را نشان دهد.
وی تاکید کرد: به منظور تشخیص نهایی تحت هدایت اولتراسونوگرافی از تودههای موجود در تیروئید نمونه برداری سوزنی به عمل میآید که ماهیت نسج نمونه برداری شده را مشخص میکند.
نحوه درمان
دلشاد درخصوص نحوه درمان بیماری خاطرنشان کرد: تمام تودههای سرطانی تیروئید باید با عمل جراحی خارج شوند که در این جراحی معمولا غده تیروئید و در صورت وجود غدد لنفاوی متاستاتیک تماما برداشته میشوند.
به گفته وی، بر اساس ریسک عود بیماری بنا به تشخیص پزشک معالج برای بیمار مقدار قابل توجهی ید رادیوآکتیو تجویز میشود. سپس بیمار تحت درمان با قرص تیروئید قرار گرفته و هر سه تا شش ماه یکبار از نظر عود بیماری تحت بررسی قرار میگیرد.
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، با بیان اینکه فواصل دورهای ارزیابی بیمار براساس نحوه پاسخ اولیه وی به درمان و وجود عوامل خطر ود بیماری توسط پزشک معالج تعیین میشود خاطرنشان کرد که درمان بیمارانی که در ابتدای درمان دچار گسترش دوردست تومور بودند پیچیدهتر خواهد بود.
پیشگیری
دلشاد با بیان این مطلب که تنها عامل شناخته شده اکتسابی ایجاد کننده سرطان تیروئید رادیاسیون یونیزان است، گفت: برای پیشگیری از بروز این سرطان اجتناب از دریافت مقادیر زیاد اشعه یونیزان به خصوص در دوران کودکی و نوجوانی بسیار اهمیت دارد.
وی یادآور شد: در صورت مواجهه با حوادث راکتورهای هستهای رعایت اصول ایمنی توصیه شده توسط متخصصان ضروری است. با توجه به نقش کمبود دریافت ید در بیماریزایی سرطان فولیکولرتیروئید، استفاده مناسب از نمک ید دار به منظور پیشگیری از بروز گواترهای ساده ضروری است.
دلشاد تاکید کرد: تشخیص در مراحل اولیه سرطان تیروئید تشخیص و درمان مناسب آن نیز در بقای بیمار نقش عمدهای دارند بنابراین با احساس هرگونه تودهای در غده تیروئید مراجعه به پزشک متخصص میتواند منجر به تشخیص زودرس و درمان قطعی این بیماری شود.
وی در خاتمه گفت: افرادی که احتمال خطر ابتلا به سرطان تیروئید در آنها زیاد است ازجمله کسانی که سابقه تابش اشعه یونیزان به نواحی سرو گردن در گذشته داشته، یا مبتلایان به بیماریهای ژنتیکی که شانس ابتلا به سرطان تیروئید را افزایش میدهد و یا دچار سابقه فامیلی سرطان تیروئید هستند باید تحت مراقبتهای دورهای منظم و دقیق پزشکی قرار داشته باشند.