پیام خراسان - در همایش تاریخ شفاهی ایران در قم، کتاب «مشق زندگی» که به روایت جواد محدثی از حمله به فیضیه اختصاص دارد، دو کتاب از حسین نوروزیان و سیدعباس اسماعیلیتبار و کتاب مجموعه مقالات پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران، رونمایی شد.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما ، علی ططری دبیر انجمن تاریخ شفاهی ایران ، امروز در پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی با عنوان «فرهنگ و دین» که در قم در حال برگزاری است،گفت: پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران با محور موضوعی «فرهنگ و دین»، با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی، مرکز پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی و مرکز اسناد انقلاب اسلامی شعبه قم در حال برگزاری است.
وی ادامه داد: فراخوان مقاله این دوره از همایش از اواخر مهر و ابتدای آبان آغاز شد و ارسال مقالات تا پایان آذر ادامه داشت. در نظر داشتیم که اواخر بهمن و حتی نیمه اردیبهشتماه همایش را برگزار کنیم، اما به دلیل اتفاقات دیماه و بعد از آن جنگ رمضان، این اتفاق رخ نداد.
ططری از ارسال ۳۰ مقاله به دبیرخانه همایش خبر داد و افزود: از این میان، ۱۵ مقاله در کتاب مجموعه مقالات همایش منتشر میشود و ۱۵ مقاله دیگر در نشریه علمی سازمان اسناد ملی منتشر خواهد شد.
وی با اشاره به محور موضوعی همایش اضافه کرد: یکی از اولویتهای ما همراه کردن پژوهشگران قمی با تاریخ شفاهی بود؛ از سوی دیگر تلاش ما این است که برگزاری همایش را روی تهران متمرکز نکنیم، از این رو اغلب همایشها را در شهرستانهای مختلف برگزار کردهایم.
ططری، تصریح کرد: زمانی که یک شهر برای برگزاری همایش انتخاب میشود، یک سری اولویتهای فرهنگی آن شهر نیز مدنظر قرار میگیرد؛ قدمت تاریخی قم زیاد است؛ به لحاظ فرهنگی، مذهبی و دینی هم قم شهر مهمی است و موجب تلاقی نقاط فرهنگی و تمدنی در روزگار ما بوده است؛ شخصیتهای مؤثر و پیشتاز فرهنگی را در تاریخ در این شهر داشتهایم و قم در حوزه پیوند فرهنگ و دین نقش مؤثری داشته است.
وی با اشاره به مجموعه مقالات ارسال شده افزود: یکی از مهمترین ویژگیهای این دوره همایش این است که مشارکت بانوان در ارسال مقاله قابلتوجه بوده است؛ از ۱۵ مقالهای که امروز در همایش ارائه می شوند، ۷ مقاله برای نخستین بار با این فراوانی متعلق به بانوان پژوهشگر است؛ در مجموع ۵۰ درصد مقالات ارسالی را بانوان به رشته تحریر درآوردهاند.
همچنین تعدادی از مقالات، تجربه زیسته افراد بوده است؛ پرسنل و خدام اماکن متبرکه که در نوع خود جالبتوجه است.
ططری با اشاره به برنامهریزی همایش گفت: مقالات در قالب چهار پنل تخصصی شامل دو پنل در نوبت صبح و دو پنل در نوبت بعدازظهر ارائه می شود. موضوعات این پنلها حوزههای توصیفی و تحلیلی تاریخ شفاهی را در بر میگیرد و بخشی از برنامهها نیز به نقد و بررسی آثار و کتابهای تاریخ شفاهی اختصاص یافته است. برنامه پایانی همایش با حضور استادان، صاحبنظران و دبیر علمی برگزار خواهد شد و در آن ضمن بررسی جمعبندی مقالات و مباحث مطرحشده، وضعیت و روندهای حوزه تاریخ شفاهی در سال گذشته نیز مورد ارزیابی قرار میگیرد.
لازم به ذکر است همزمان با برگزاری این رویداد از چند اثر مرتبط با حوزه تاریخ شفاهی که در مرکز اسناد تدوین شده، رونمایی شد؛ کتاب «مشق زندگی» که به روایت جواد محدثی از حمله به فیضیه اختصاص دارد، دو کتاب از حسین نوروزیان و سیدعباس اسماعیلیتبار و کتاب مجموعه مقالات پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران از جمله این آثار بود.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، نیز در همایش همایش تاریخ شفاهی ایران با تأکید بر ضرورت استفاده بهموقع از فرصت ثبت خاطرات و روایتها، گفت: تاریخ شفاهی ظرفیتی مهم برای تکمیل خلأهای تاریخ معاصر ایران است و اگر در این حوزه دقیقتر، هماهنگتر و بهموقع عمل شود، میتوان از بسیاری خسارتهای ناشی از تحریف یا روایت ناقص تاریخ جلوگیری کرد.
غلامرضا امیرخانی افزود: از جمله کارهایی که در سالهای اخیر در سازمان انجام شده، تاریخ شفاهی حجتالاسلام والمسلمین راستی کاشانی بود. ایشان سن بالایی هم نداشتند و حدود ۷۰ سال داشتند، اما شاید ۲۱ ماه پس از آخرین مصاحبهای که انجام شد، از دنیا رفتند و به هر حال آن تاریخ شفاهی از ایشان باقی ماند. همچنین تاریخ شفاهی مرحوم محمود حکیمی نیز از جمله کارهایی بود که خود من انجام دادم و در قم، در دوران بیماری و اسارت ایشان، رونمایی شد. ایشان هم شاید یکی دو سال بعد از آن از دنیا رفتند. این نمونهها تأکیدی بر اهمیت تاریخ شفاهی و لزوم استفاده از فرصتهاست.
وی با اشاره به کارکردهای متنوع تاریخ شفاهی گفت: دو سه هفته پیش، در کتابخانه ملی از کتابی در حوزه تاریخ شفاهی رونمایی کردیم که درباره خاطرات یک فوتبالیست، یعنی مرحوم جعفر کاشانی بود. این کتاب را خود کتابخانه ملی منتشر نکرده بود و در جای دیگری چاپ شده بود، اما به پیشنهاد دکتر مجید تفرشی، مراسم رونمایی آن در کتابخانه ملی برگزار شد. وقتی این کتاب را ورق میزدم و مثل همیشه با دقت نگاه میکردم، با نکات بسیار ارزشمندی درباره روحانیت، مرجعیت، مسجد و حیات اجتماعی مذهبی تهران مواجه شدم.
امیرخانی ادامه داد: مرحوم جعفر کاشانی در محلهای در تهران بزرگ شده بود که محلهای شناختهشده و فوتبالخیز در دهه ۲۰ به شمار میرفت و ظاهراً در دوره نخستوزیری قوام برای کارمندان ساخته شده بود. خود من نیز در همان سالها در همان محل به دنیا آمدهام و ساکن آنجا بودهام، اما بسیاری از اطلاعاتی که در این کتاب درباره محل، مسجد محل و اتفاقات آن آمده بود، برای من هم تازه و شگفتانگیز بود.
وی افزود: در این خاطرات آمده بود که آن محله ابتدا مسجد نداشته و قرار بوده در آنجا سینما ساخته شود، اما گروهی از مؤمنین، از جمله پدر مرحوم کاشانی، وارد عمل میشوند و اصرار میکنند که به جای سینما مسجد ساخته شود. در ادامه، مرحوم آیتالله سیداحمد خوانساری برای ساخت مسجد دستور میدهند و آیتالله بروجردی نیز در این روند نقش دارند. امام جماعت مسجد هم مرحوم آیتالله شریفزاده گلپایگانی میشود؛ شخصیتی بسیار فاضل و دانشمند که خواهرزاده آیتالله گلپایگانی بود و به گفته برخی بزرگان، در نوجوانی نیز جایگاه علمی برجستهای داشته است.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران گفت: در این خاطرات، نکات جالبی از اتفاقاتی که در آن مسجد افتاده، افرادی که به آنجا آمدهاند و سخنرانیهایی که انجام شده، بیان شده بود. شاید هیچگاه تصور نمیکردیم که از تاریخ شفاهی و خاطرات یک فوتبالیست بتوانیم به چنین دادههای مهمی در زمینه تاریخ اجتماعی، دینی و فرهنگی برسیم. این نشان میدهد تاریخ شفاهی چه ظرفیت مهمی در تکمیل تصویر ما از گذشته دارد.
امیرخانی با اشاره به جایگاه تاریخ در زندگی امروز جامعه تصریح کرد: گاهی برخی از دستاندرکاران، دولتمردان یا حتی مردم عادی، این سؤال را مطرح میکنند که تاریخ چه فایدهای دارد و اساساً دانستن تاریخ به چه کار زندگی روزمره ما میآید. من با قاطعیت عرض میکنم که پاسخ این سؤال مثبت است و تاریخ، بهویژه تاریخ معاصر، از مهمترین ضرورتهای امروز ماست.
وی با تأکید بر لزوم هماهنگی میان مراکز فعال در حوزه اسناد و تاریخ شفاهی گفت: در کنار انجام کارهای خوب و استفاده از فرصتها، باید از دوبارهکاری نیز پرهیز کرد. ممکن است ببینیم از یک فرد، چندین مرکز مصاحبه گرفتهاند. البته این امکان وجود دارد که هر کدام از زاویهای متفاوت به موضوع پرداخته باشند، اما در بسیاری مواقع نیز با تکرار مکررات مواجه میشویم.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران افزود: اگر همافزایی میان مراکز مختلف شکل بگیرد، طبیعتاً این ظرفیت ایجاد میشود که از موازیکاری جلوگیری شود. همین همایشها و نشستها برای ایجاد چنین همافزاییای بسیار مهماند. در حوزه اسناد، میتوان با تقسیم کار و هماهنگی بهتر، روند فعالیتها را مؤثرتر کرد.
امیرخانی ادامه داد: مجموعهای متشکل از ۱۲ یا ۱۳ مرکز اسنادی نیز در این زمینه فعالاند و هرچند سطح همکاریها در همه آنها یکسان نیست، اما با چند مرکزی که جدیتر پای کار هستند، ارتباط و همکاری بیشتری برقرار شده و امیدواریم این روند در آینده به نتایج بهتری منجر شود.
وی با قدردانی از برگزارکنندگان همایش گفت: از همه عزیزانی که برای برگزاری این همایش زحمت کشیدند تشکر میکنم. میدانم که برپایی چنین برنامهای با دشواریها و مشکلاتی همراه است، اما خوشحالیم که این همایش در شهر قم برگزار شد؛ شهری که به هر حال از جهات مختلف، جایگاه مهمی در تاریخ معاصر، بهویژه در پیوند با دین، روحانیت و انقلاب اسلامی دارد و ظرفیتهای زیادی برای کار در حوزه تاریخ شفاهی دارد.
امیرخانی افزود: بهویژه در تاریخ معاصر، هنوز بسیاری از افرادی که سابقه حضور در نهضت و انقلاب را داشتهاند، در قید حیات هستند؛ کسانی که دستکم وقایع پس از سال ۱۳۴۲ را درک کرده و دیدهاند. این خاطرات و روایتها وقتی کنار هم قرار بگیرند، میتوانند فاصلهای بسیار مهم را پوشش دهند و تاریخ جامعی از شکلگیری انقلاب اسلامی، نقش روحانیت و دیگر عناصر مؤثر در آن ارائه کنند.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تاکید کرد: خوشبختانه در برخی مؤسسات، حتی از دهه ۷۰، کارهای خوبی در این زمینه آغاز شده بود، اما امروز فعالیتها از استاندارد بالاتری برخوردار شده و از تکنیکهای تخصصی تاریخ شفاهی بیشتر بهره گرفته میشود. این مسئله جای تشکر دارد و امیدواریم روزبهروز اتفاقهای بهتری در این حوزه رخ دهد.
امیرخانی در پایان با اشاره به ظرفیتهای علمی موجود در این حوزه گفت: دوستان میدانند که نشریه علمی «تاریخ شفاهی» نیز با همکاری مجموعه ما منتشر میشود و در حال حاضر به صورت ششماهنامه انتشار مییابد. این نشریه، مجلهای علمی و مورد تأیید وزارت علوم است و از مقالات، آثار و نوشتههای پژوهشگران و علاقهمندان استقبال میکند.