پیام خراسان

آخرين مطالب

آشوب عصر «آل‌مؤید» مقالات

آشوب عصر «آل‌مؤید»
  بزرگنمايي:

پیام خراسان - هرج و مرجی عجیب سراسر خاک ایران را در بر گرفت و هر کس که کمترین وابستگی به خاندان سلجوقی داشت، عَلَم طغیان بلند کرد. در چنین شرایطی همان‌ طور که پیشتر هم درباره‌اش صحبت کردیم، طوایف بیابانگرد «غُز» مانند سیلی بنیان‌کن به سوی خراسان سرازیر شدند و دست به غارت این منطقه زدند. سلطان سنجر که پس از کشمکش‌های بسیار با برادرانش سرانجام بر شرق ایران مسلط شده‌ بود، در جنگ‌های متوالی موفق به عقب راندن موقتی «غُزها» شد؛ اما مشکلات این دوره فقط به هجوم اقوام بیابانگرد محدود نبود.
اختلافات مذهبی، درگیری‌های قومی و نزاع‌های طایفه‌ای، اسباب ویرانی شهرهای بزرگ و روستاهای آباد را فراهم کرد. در چنین شرایطی، در سال 548ق سلطان سنجر به اسارت «غُزها» درآمد و اوضاع از آنی که بود، بدتر شد. می‌توان اسارت سنجر را به کشیده شدن ضامن یک نارنجک تشبیه کرد که تمام خراسان را به سوی انهدام می‌کشید؛ در پی اسارت سنجر، خراسان یکپارچه آشوب شد و دیگر هیچ کس در امان نبود. حالا دیگر سرداران و غلامان سپاهی سنجر هم سَر برداشته و مدعی حکومت بودند. مؤیدالدین آیْبَه یکی از غلامان نظامی سنجر بود که با جلب نظر تعدادی از سران سپاه وی، ادعای حاکمیت کرد و نیشابور را به عنوان پایتخت خود برگزید. مؤیدالدین را بنیان‌گذار حکومت «آل‌مؤید» می‌دانند. او بلافاصله پس از استقرار در نیشابور، به سوی طوس تاخت و مشهد را در سال 549ق تصرف کرد.
معامله مؤیدالدین بر سر مشهد
ورود مؤیدالدین به مشهد، برای مردم این شهر که از ظلم و چپاول غُزها به جان آمده ‌بودند، مغتنم به نظر می‌رسید. باور مجاوران حرم رضوی این بود که مؤیدالدین می‌تواند امنیت را در منطقه حاکم کند و آرامش را به مشهد رضوی بازگرداند؛ اما قصه مؤیدالدین با آنچه مشهدی‌ها باور داشتند، خیلی فرق می‌کرد. هر چند سپاهیان او توانستند در چند نوبت، غُزها را از میدان به در کنند، اما خود مؤیدالدین که درگیر ساخت و پاخت با شاهزاده‌های سلجوقی برای کسب مشروعیت بود، چندان اهمیتی به امنیت و آسایش زائران و مجاوران حرم رضوی نمی‌داد و حتی در برخی مواقع، برای بدست آوردن یک منطقه، شهر را به صورت موقت و برای غارت! در اختیار دیگر رقبایش می‌گذاشت. در چنین وضعیتی، غزها نیز پیاپی از سوی مرو به سمت مشهد می‌آمدند. روستاهایی نظیر آبکوه و سمزقند در نزدیکی مشهد، به کلی ویران شدند. از سوی دیگر، هجوم «ایناق» یکی دیگر از سرداران سلطان سنجر از سمت مازندران و طرح ادعای حکومت بر طوس و مشهد توسط وی، شرایط را فاجعه‌بارتر کرد. هر چند ایناق از مؤیدالدین شکست خورد و به مازندران گریخت، اما دست به حملات ایذایی گسترده علیه شهرهای شمال و غرب خراسان و کاروان‌هایی زد که بخش عمده آن‌ها، زائران حرم رضوی بودند و این مسئله سفرهای زیارتی را با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو کرد. شکست مؤیدالدین از غُزها در سال 554ق آغاز یک مصیبت دیگر بود. غُزها در تعقیب مؤیدالدین، خود را به طوس و مشهد رساندند و بنای غارت و کشتار را گذاشتند. این کشتار دو سال بعد در 556ق با شدت بیشتری تکرار شد و حتی شهر مشهد به طور کامل توسط غُزها اشغال شد. در این هجوم، بخش اعظم مردم این شهر از بین رفتند. 
پایان کار یک دودمان ضعیف
مؤیدالدین که تنها به فکر حفظ قدرت خود بود، برای سوءاستفاده از ظرفیت‌های اقتصادی موجود، بر اختلافات مذهبی دامن می‌زد و از این آب گِل‌آلود ماهی می‌گرفت. در نیشابور، نزاع میان گروه‌های مذهبی موجب کشتاری بزرگ شد و در نزدیکی مشهد نیز زائرانی که از راه‌های دور و نزدیک به سوی حرم مطهر روان بودند، اطمینان از زنده‌ ماندن خودشان در مسیر رفت یا برگشت نداشتند. مؤیدالدین سرانجام به دست «تَکِش»، فرمانروای خوارزم که می‌خواست تمام خراسان را زیر سلطه خود داشته ‌باشد، اسیر و در روز 9 ذی‌الحجه سال 569ق به قتل رسید. آشوب مشهد در عصر «آل‌مؤید»، با مرگ مؤسس این دودمان پایان نیافت. طغانشاه، فرزند او که به میگساری و انواع منکرات آلوده‌ بود، با رفتارهای ناشیانه و متکبرانه‌اش، بر آتش اختلافات مذهبی بیشتر دمید و چون قادر به مقاومت در برابر خوارزمشاهیان نبود، در سال 576ق از معرکه نبرد گریخت و مدتی بعد بر اثر میخوارگی بیش از حد، مُرد. پس از طغانشاه، پسر خردسالش به دست خوارزمشاهیان اسیر شد و به این ترتیب دوران پرآشوب و محنت آل‌مؤید به پایان رسید. مشهد در طول تاریخ هزار و 200 ساله خودش، کمتر دورانی را به یاد دارد که چنین هرج و مرج افسارگسیخته‌ای، زندگی مردمانش را به هم ریخته ‌باشد؛ حتی می‌توان گفت در حمله مغول و تیمور نیز چنین تخریب و غارتی در مشهد اتفاق نیفتاد.

لینک کوتاه:
https://www.payamekhorasan.ir/Fa/News/460438/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

شهروندخبرنگار/ وضعیت جاده‌ای که قرار بود جاده ابریشم باشد!

افزایش 51 درصدی بیماران کرونا در خراسان‌ رضوی

بهر‌ه‌مندی 700 هزار مشترک مشهدی از پاداش کاهش مصرف برق

فرودوس قم میهمان گیتی‌پسند در اصفهان

تشکیل دبیرخانه استانی اجرای دستورالعمل نحوه مشارکت و تعامل نهادهای مردمی با قوه قضائیه در خراسان جنوبی

اراضی بلااستفاده شهرک‌های صنعتی خراسان جنوبی پایش می‌شود

خرید توافقی عناب تازه در شهرستان سربیشه

پیش‌بینی وزش باد شدید و گرد و خاک در خراسان‌جنوبی تا پایان هفته

99 میلیارد تومان از اعتبارات سفر رئیس جمهور برای راه‌های خراسان جنوبی تخصیص یافت

امضای تفاهم نامه بزرگترین پروژه زیرساختی استان خراسان جنوبی در سالروز سفر مقام معظم رهبری(مدظله العالی) به نهبندان

ایمیدرو، آب معادن قلعه‌زری خراسان جنوبی را تامین می‌کند

عاقبت آزاده‌ای که در لحظه آخر اسارت، شهید شد/ قاضی‌زاده: آزادگان پیام حقانیت را رساندند

موکب فرهنگی خراسان‌شمالی در مسیر راهپیمایی اربعین برپا می‌شود

حرکت مجتمع صنعتی اسفراین از تناژ محوری به سمت ارزش محوری

نمایشگاه «شوق نستعلیق» از آثار خوشنویسی هنرجویان فوق ممتاز در قاب نگارخانه بجنورد

دولت قدردان ایثارگری جانبازان است

2 هزار و 250 واحد مسکونی برای مددجویان کمیته امداد خراسان شمالی احداث می‌شود

آخرین جزئیات ثبت نام قطعی اربعین | الزام ثبت نام در سماح و بیمه زوار

پیام تسلیت قاضی زاده هاشمی معاون رئیس جمهور در پی درگذشت پدر شهیدان گرانقدر میر ابراهیمی

بررسی برنامه‌های حج و اربعین امسال در نشست شورای مدیران بعثه

همایش «مقاومت و اربعین» در کربلا برگزار می‌شود

افتتاح 77 پروژه هم‌زمان با هفته دولت در کاشمر

5 تغییرکاربری غیرمجاز در شهرستان درگز تخریب شد

خبرگزاری جمهوری اسلامی، قرارگاه رسانه‌ای خراسان رضوی در هفته دولت شد

70 درصد انگور خراسان رضوی در چهار شهرستان این استان تولید می‌شود

دیدار مدیران ارشد بانک ایران زمین با کارکنان شعب استان های خراسان رضوی و شمالی

257 نانوایی متخلف در مشهد دیگر امکان خرید آرد ندارند

چند بار دستور توقف پروژه متروپل را دادیم اما توجه نشد

اجرای بیش از 60 عنوان برنامه به مناسبت هفته دولت در خلیل آباد/ طرح‌های خدماتی عمرانی با 300 میلیارد ریال افتتاح می‌شود

خرید گندم در جوین خراسان رضوی حدود 4 برابر شد

خراسان رضوی در تدارک استقبال از زائرین پیاده در دهه آخر صفر

خراسان رضوی آماده استقبال از زائرین پیاده دهه آخر صفرمی‌شود

تخفیف 70 درصدی وقف به مردم در بافت فرسوده منطقه آبکوه

ایران در جمع برترین‌های درختکاری

سهمیه آرد 257 نانوایی متخلف در مشهد قطع شد

انتخابات هیئت رئیسه شورای شهر ابهر برای دومین بار برگزار شد

فیلم| کیفیت فاجعه‌بار امنیت پراید؛ سرقت در کمتر از 30ثانیه

ترک تحصیل بیش از 2 هزار دانش آموز در تایباد

درخت‌‌کشی این بار در منطقه 19/ باید به حال قطع درختان در تهران فکر اساسی کرد

آخرین جزئیات از وضعیت میادین میوه و تره‌بار/ تذکر اعضای شورای برای رفع نواقص است

30 درصد مدارس تایباد تخریبی هستند

افزایش 51 درصدی بیماران کرونایی کرونا در خراسان رضوی

شهرک انرژی برای تامین برق واحدهای صنعتی در خراسان رضوی راه‌ندازی می‌شود

جداسازی مواد ژنی گاو بومی برای اولین بار در گیلان

انجام جراحی زیبایی زنان در مغازه و دستگیری فرد متخلف در مشهد

استمرار جوی پایدار در خراسان شمالی

دستگیری سه سارق با 72 فقره سرقت در بجنورد

ارتقاء سطح پاسخگویی به مطالبات مردمی با تشکیل میز خدمت

موانع مراسم راهپیمایی اربعین برطرف شده است/ خدمات ویژه شهرداری تهران در مراسم اربعین امسال

انتصاب اعضای شورای عملیاتی توسعه مدیریت سازمان مدیریت بحران شهر تهران