پیام خراسان - وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت : با توجه به اهمیت فناوری در حوزه کتاب و نشر باید به این مقوله اهمیت ویژه داد .
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما ، سید عباس صالحی در آیین افتتاحیه «کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» و «نمایشگاه دائمی کتابهای برگزیده جمهوری اسلامی ایران» گفت : این سه حوزه، یعنی صنعت چاپ، فناوری رایانه و انقلاب ارتباطی، فضای نشر را در قرن بیستویکم به شکل قابل توجهی تغییر دادهاند و نمیتوان درباره کتاب و نشر صحبت کرد، اما به فناوری توجه نداشت.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود : امروز بخشی از فناوریهای مرتبط با نشر در مرحله جوانهزدن، بخشی در مرحله نهال و بخشی نیز به مرحله میوهدهی رسیدهاند. یکی از این حوزهها چاپ بر اساس تقاضاست که در دهه اخیر روند قابل توجهی پیدا کرده و علاوه بر کاهش هزینهها، میتواند دسترسی به کتابهای کمیاب و نایاب را نیز افزایش دهد.
وی با اشاره به رشد چاپ بر اساس تقاضا در جهان گفت: بر اساس آمارهایی که به یاد دارم، میانگین رشد این حوزه در جهان حدود ۲۶ درصد اعلام شده و در برخی مجموعهها از جمله آمازون این رقم به حدود ۵۵ درصد میرسد.
صالحی، نشر الکترونیک را یکی دیگر از حوزههای مهم فناوری در صنعت نشر دانست و اظهار کرد: از حدود سال ۱۳۹۹ روند توجه به نشر الکترونیک در جهان و ایران جدیتر شده است. در پیمایشی که در آبان سال گذشته توسط پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات انجام شد، ۵۲.۴ درصد افراد اعلام کردند که کتاب غیردرسی مطالعه میکنند. از میان این افراد، ۱۷.۵ درصد اعلام کردند که بیشتر کتاب الکترونیک مطالعه میکنند و این میزان در گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال و در میان دانشگاهیان بیشتر است.
وی با اشاره به ظهور قالبهای جدید کتاب افزود: کتاب صوتی یکی از قالبهایی است که فناوری به فضای نشر و مطالعه وارد کرده است. در پیمایش ملی سبک زندگی ایرانیان، میانگین استفاده از کتاب صوتی حدود ۳۵ دقیقه در روز و در مراکز شهری حدود ۴۵ دقیقه گزارش شده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، کتابهای تعاملی را از دیگر قالبهای جدید مبتنی بر فناوری دانست و گفت: کتابهای تعاملی بهویژه در حوزه کودک و نوجوان، امکان رفتوبرگشت و مشارکت مخاطب را فراهم میکنند. نسل جدید، نسل مونولوگ و ارتباط یکطرفه نیست و میخواهد در فرآیند دریافت محتوا، خلاق و مشارکتکننده باشد.
صالحی همچنین فناوری را فرصتی برای تحقق عدالت اجتماعی و جغرافیایی دانست و اظهار کرد: فناوریهای جدید امکان دسترسی گروههایی را که پیش از این با محدودیتهایی برای مطالعه مواجه بودند، فراهم کردهاند. برای نابینایان، ناشنوایان و دیگر اقشار دارای معلولیت، قالبهای جدید کتاب فرصتهای تازهای برای خواندن ایجاد کردهاند.
وی افزود: فناوری همچنین میتواند در مناطق محروم و دور از دسترس، از طریق ابزارهای آفلاین و کتابخانههای دیجیتال آنلاین، امکان دسترسی به کتاب را افزایش دهد. بنابراین فناوری میتواند در خدمت عدالت اجتماعی و انسانی و همچنین عدالت جغرافیایی قرار گیرد.
صالحی با اشاره به ظرفیتهای هوش مصنوعی در صنعت نشر گفت: هوش مصنوعی جهان تازهای را پیش روی ما قرار داده است؛ جهانی که هنوز تصویر روشنی از آن نداریم. شاید هیچ اختراع انسانی مانند هوش مصنوعی تا این اندازه برای انسان مبهم نبوده باشد و هنوز نمیدانیم انسان با خلق هوش مصنوعی، جهان و خودش را به کجا خواهد برد.
وی ادامه داد: با این حال، بخش قابل توجهی از فرصتهای هوش مصنوعی همین امروز و نه دو سال آینده، در حوزههایی مانند تولید، طراحی و بازار قابل مشاهده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد: ما در اثر سه ضلع صنعت، رایانه و انقلاب ارتباطی وارد دنیای جدیدی از فناوری و نشر شدهایم و باید به آینده کتاب و نشر فکر کنیم و ببینیم این حوزه در چه مسیری حرکت میکند و چگونه میتوانیم بر این مسیر اثرگذار باشیم و متأخر نباشیم.
صالحی یکی از ضرورتهای این مسیر را پیوند میان آموزش و فناوری دانست و گفت: اگر میخواهیم از منظر کتاب در آینده کشور مؤثر باشیم، باید آموزش و پرورش و مدرسه را جدی بگیریم. باید درباره مدارس جدید، آموزش ضمن خدمت مستمر معلمان و ارتباط آنان با فناوری و هوش مصنوعی برنامه داشته باشیم.
وی افزود: مدرسه نوآور و فناورانه باید کتاب داشته باشد. مدرسه بدون کتاب، مدرسهای باطل است. البته قالب کتاب اهمیت اصلی را ندارد، بلکه مهم این است که دانشآموز به صورت منقطع مطالعه نکند و بتواند از طریق کتاب، انسجام ذهنی، قدرت تغییر و قدرت انتقاد پیدا کند.
وی با اشاره به جایگاه کتاب در زندگی انسان اظهار کرد: مسئله کتاب تنها به عنوان قدیمیترین رسانه بشری مطرح نیست، بلکه کتاب مهمترین تجلی بُعد انسانی انسان یعنی تعقل و خرد است؛ بنابراین هر مقدار که به کتاب و آینده آن بیندیشیم، راه را به خطا نرفتهایم.
صالحی با بیان اینکه فناوری از مسیرهای مختلف بر حوزه کتاب و نشر اثر گذاشته است، گفت: نخستین مسیر، فناوری صنعتی و اختراع دستگاه چاپ بود که امکان تولید انبوه کتاب را فراهم کرد. مسیر دوم، فناوری رایانه بود که از رایانههای ابتدایی و الکترونیکی تا رایانههای دیجیتال، تلفنهای هوشمند و امروز هوش مصنوعی ادامه پیدا کرده است. مسیر سوم نیز انقلاب ارتباطی مبتنی بر اینترنت است که حوزههای مختلف زندگی انسان و از جمله کتاب و نشر را تحت تأثیر قرار داده است.
هوش مصنوعی؛ فرصتهای نو و مخاطرات پیشرو در حوزه کتاب
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین بر ضرورت شناخت مخاطرات فناوری تأکید کرد و گفت: هوش مصنوعی و فناوریهای جدید، در کنار فرصتها، خطراتی نیز دارند و نباید به دلیل این خطرات از آنها فاصله گرفت. همانطور که وجود تصادف در جادهها باعث نمیشود رانندگی و تولید خودرو را کنار بگذاریم، در حوزه فناوری نیز باید خطرات را از قبل بشناسیم و برای حل آنها برنامهریزی کنیم.
صالحی افزود: پژوهشگاهها و پژوهشکدهها باید درباره مخاطرات فناوریهای نو، از جمله هوش مصنوعی، در حوزه فرهنگ و ادبیات مطالعه کنند. یکی از مسائل مهم، تأثیر هوش مصنوعی بر خلاقیت ادبی است. ایران در طول تاریخ، انسانهای خلاقی همچون فردوسی، نظامی، مولوی و حافظ داشته است که هر کدام سبک و طعم خاص خود را دارند. باید مراقب باشیم ایران خلاق در حوزه فکر و ادبیات، به ایران کارخانه تولید محتوا تبدیل نشود.
وی همچنین بر ضرورت تدوین قوانین متناسب با تحولات فناوری تأکید کرد و گفت: ما در حوزه قوانین ناظر بر فناوری عقب هستیم. اگر فناوری با سرعت رشد کند و نظام حقوقی و اخلاقی از آن عقب بماند، فناوری میتواند حقوق و اخلاق را با خود ببرد. بنابراین در این حوزه نیازمند مطالعات و اقدامات جدی هستیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان بر حمایت از ایدههای خلاقانه در حوزه فناوری نشر تأکید کرد و گفت: حمایت از ایدههای خلاقانه، ایجاد شبکه میان فعالان این حوزه و فراهم کردن بستر مناسب برای فعالیت آنها اهمیت دارد و خوشبختانه این مسیر از نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران با همکاری دوستان دانشگاهی آغاز شده است.
وی همچنین با اشاره به جایگاه خیابان انقلاب به عنوان یکی از نواحی فرهنگی مهم تهران اظهار کرد: کتابفروشیها، دانشگاهها، رفتوآمدها و حتی پیادهروهای خیابان انقلاب، این منطقه را به یک ناحیه فرهنگی تبدیل کردهاند و نباید اجازه دهیم نواحی فرهنگی کشور کاهش پیدا کنند یا خاموش شوند.
صالحی ابراز امیدواری کرد که فعالیتهای جدید در حوزه فناوری نشر با استمرار و توسعه همراه باشد و گفت: امیدواریم این اقدام با حضور شرکتهای دیگر، منشأ تحولات مهم و مؤثری در عرصه کتاب، کتابخوانی و نشر کشور باشد.