پیام خراسان - سیزدهم شهریورماه در گاهشمار رسمی کشور، به پاس خدمات بیبدیل یکی از برجستهترین دانشمندان و فیلسوفان تاریخ اسلام و ایران، روز بزرگداشت ابابکر محمد بن احمد بیرونی مشهور به «ابوریحان بیرونی» نامگذاری شده است؛ متفکری جامعالاطراف که با اتکا به روش تجربی، استدلال منطقی و انصاف علمی، مرزهای علوم تجربی، ریاضیات، نجوم و انسانشناسی دوران خویش را جابهجا کرد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما ، ابوریحان بیرونی (زاده ۳۶۲ هجری قمری، دوران سامانیان در خوارزم) در دوران زرین تمدن اسلامی چشم به جهان گشود؛ عصری که شکوفایی اندیشه، تحقیق و تعاطی اندیشهها در سایه فرهنگ اصیل اسلامی شکل گرفته بود
بیرونی در تاریخ علم نهتنها به عنوان یک ریاضیدان و اخترشناس چیرهدست، بلکه به منزله بنیانگذار روشهای نوین تحقیق میدانی، تاریخنگاری تطبیقی و سنجش تجربی شناخته میشود.
ویژگی بارز بیرونی در میان معاصرانش، پایبندی سختگیرانه به «روش علمی و مشاهده تجربی» بود. در عصری که بسیاری از مباحث علمی آمیخته با پیشفرضهای غیرتجربی یا اسطورهای مطرح میشد، بیرونی هر پدیده طبیعی را با سنجش دقیق ابزارها، محاسبات ریاضی و مشاهده مکرر میآزمود.
نگاه ابوریحان بیرونی به دانش به عنوان ارمغانی الهی برای همه بشریت بود، به همین دلیل در آثار ارزشمند او نوعی بیطرفی علمی وجود دارد.
اندازهگیری دقیق شعاع کره زمین با روش ابتکاری و زاویهسنجی از فراز قله در قلعه نندنه (با دقتی حیرتانگیز که تا قرنها بعد تکرار نشد)، محاسبه وزن مخصوص فلزات و کانیها با طراحی ابزارهای ویژه، و نگارش آثاری همچون «القانون المسعودی» و «التفهیم لأوائل صناعه التنجیم» گواه تسلط و نوآوری او در علوم دقیقه است.
افزون بر دستاوردهای برجسته در ریاضی و نجوم، بیرونی پیشگام «انسانشناسی فرهنگی و ادیانشناسی تطبیقی» در تاریخ علم به شمار میرود. شاهکار بینظیر او، یعنی کتاب «تحقیق ما للهند»، نمونهای کمنظیر از پژوهش میدانی، احترام به باورها، فراگیری زبان بومی (سانسکریت) و گزارش بیطرفانه از فرهنگ، آیین و علوم مردمان هند است. او در این اثر نشان داد که حقیقتجویی علمی مستلزم آزادگی فکری، رعایت انصاف و دوری از تعصبات نژادی و مذهبی است.
نگارش«الآثار الباقیه عن القرون الخالیه» سند ماندگاری از پژوهش دقیق تقویمها، جشنها و مناسبتهای اقوام و تمدنهای مختلف است که نشان از احاطه کمنظیر این اندیشمند ایرانی به تاریخ تطبیقی دارد.
بزرگداشت ابوریحان بیرونی در سیزدهم شهریورماه، تنها بازخوانی یک نام یا افتخار به گذشته تاریخی نیست؛ بلکه تلنگری برای جامعه علمی، دانشگاهیان و نسل جوان پژوهشگر امروز است تا با تکیه بر سنت علمی دقیق، روحیه نقادانه، اخلاق پژوهش و ژرفاندیشی بیرونی، مسیر خودکفایی علمی و شکوفایی مرزهای دانش را در جهان معاصر با قدرت بپیمایند.