پیام خراسان - محمدحسین بدری (نویسنده و منتقد ادبی) گفت: همه کتاب های دفاع مقدس در زمینه مستند نگاری از کیفیت یکسان برخوردار نیستند.
این نویسنده در مصاحبه با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما و با حضور در برنامه «کتاب هفته» افزود: در همه حوزه های دفاع مقدس، لزوما نویسنده های خوبی مشغول نیستند و ما هنوز به کتاب های قبل متکی هستیم.
این گفت وگو را در ادامه می خوانید:
***
سوال: ابتدای برنامه سراغ کتاب‌های دفاع مقدس این هفته می‌رویم، دفتر ادبیات پایداری یک مجموعه کتاب علمی را منتشر کرده کتاب‌هایی برای دانشجویانی که رشته ادبیات پایداری می‌خوانند.
این هفته آقای محمدحسین بدری نویسنده و روزنامه نگار مهمان برنامه کتاب هفته است.
آقای بدری در خبرها از رونمایی کتاب‌های مستند نگاری دفاع مقدس زیاد خواندیم و شنیدیم در حالی که کتاب‌هایی با موضوع خاطره قبلاً خیلی برجسته‌تر بود، می‌توانیم نتیجه بگیریم کمتر شده؟
بدری: می‌خواهم ایرادی بگیرم با اینکه کتاب‌های خوبی در موضوع مستندنگاری یا خاطره‌ها یا تاریخ شفاهی جنگ هم هست، اما لزوما نویسنده‌های خیلی خوب و توانا در این حوزه مشغول نیستند. اگر بخواهیم کتاب خوب از ادبیات دفاع مقدس مثال بزنیم، باید به کتاب‌هایی اشاره کنیم که سال‌های دورتر چاپ شده¬اند. مثلاً کتاب¬های «شطرنج با ماشین قیامت» و «قصه‌های شهر جنگی» از آقای حبیب احمدزاده را که خیلی سال است چاپ شده، به خاطر می آورم و معرفی می کنم. با اینکه زمان زیادی از چاپ آنها گذشته، اما هنوز این کتاب ها اثر دارد و از اعتبار آن کم نشده است.
در روزهای جنگ دوم سال گذشته در ماه رمضان، به بعضی دوستان که در روزهای جنگ، در خانه بودند و اضطراب داشتند، گفتم این دو کتاب را بخوانند و بازخورد خوبی از آن به دست آمد.
اگر از نمونه‌های خوب کتاب¬های دفاع مقدس صرف نظر کنیم، خیلی از این کتاب ها آنقدر قوی و مهم نیستند که پنج سال دیگر، حتی کسی اسم آنها را به خاطر بیاورد.
یک دلیلش این است که نه قصه است و نه گزارش. و از شدت ضعف، اسم «روایت» روی آن می گذارند. راستش این است که یک کتاب تا به ادبیات تبدیل نشود، باقی نمی ماند.
سئوال: از چهره‌ها می‌توانیم اسم ببریم. خبرهایی درباره آقای مرتضی سرهنگی منتشر شد که پروژه جدید سوره مهر را مدیریت کرده است. چرا حضور چهره‌های قدیمی در این حوزه همچنان به چشم می آید؟
بدری: آقای سرهنگی خیلی کار کرده؛ به موقع و به قاعده و بجا. و هنوز همین کار را ادامه می‌دهد. می‌خواستم از داوود غفارزادگان اسم بیاورم که در سال‌های قبل کتاب‌های خوبی نوشته. از محمدرضا بایرامی، از حسین فتاحی که کتاب خوبی به اسم «آتش در خرمن» دارد که به مقطع شروع جنگ ۸ ساله در خوزستان مربوط می‌شود و داستان اجتماعی و مردم شناسانه‌ای دارد.
همینطور از کتاب‌هایی که به طور کامل مربوط به جنگ نیست، اما در فصل یا فصل‌هایی از آن اشاره‌های عمیق و جدی به جنگ هست. مثل «منِ او» از رضا امیرخانی، یا «از به» و «ارمیا»، همین طور کتاب «بیوتن» که اشاره‌های مهمی در این رمان درباره جنگ ۸ ساله هست. همین جا برای سلامتی رضا امیرخانی دعا می کنم که بعد از حادثه ای، چند ماه است در بستر بیماری است.
سئوال: بله آقای امیرخانی از آذر ماه سال گذشته در کما است و برایش آرزوی سلامتی می‌کنیم.
بدری: نحوه ورود آقای امیرخانی در مثلاً من او، ارمیا و بیوتن، و در کتاب «از به» این¬طور است که وقتی در مسیر داستان که به مقطع جنگ می‌رسد، تصویر خوب و قابل درکی به ما ارایه می‌کند که معلوم می‌شود که فرق نویسنده و غیر نویسنده چیست.
سئوال: آقای بدری کتاب‌های خاطره زیادی درباره دفاع مقدس نوشته شده که به برخی از آنها اشاره کردید، تعدادی از آنها تقریظ رهبر شهید ما را به همراه دارند، در این کتاب ها بیشتر به چه موضوع هایی پرداخته شده؟ بانوان، آزادگان، جانبازان؟ می‌توانیم بگوییم برخی روایت ها بر موضوع های دیگر غلبه دارد؟
بدری: کتاب‌هایی که در سال‌های دورتر چاپ شده، جامع تر و متنوع تر است. مثلاً مجموعه‌هایی بودند که این عنوان‌ها را به عنوان سرفصل گرفتند و برای هر یک از آنها چند کتاب تولید کردند. می‌خواهم ارجاع بدهم به کتاب‌های جاهای دیگر دنیا که مثلاً درباره اتفاق هایی مثل جنگ جهانی چقدر کتاب درآمده؛ در هر دو طرف جنگ.
مثلاً کتابی در ادبیات روسیه هست به نام «مردم سرباز به دنیا نمی‌آیند» که زندگی در جنگ به ما نشان می‌دهد و به ما کمک می‌کند وقتی که درگیر جنگ شدیم، بدانیم این هم یک فصل از زندگی است، نه اینکه بترسیم و فکر کنیم الان چه خاکی به سرمان بریزیم؟ اگر برق قطع شود چه کنیم؟ و بدو بدو برویم جلو دشمن زانو بزنیم و تسلیم شویم.
سئوال: ادبیات اصلاً کاربردش همین است آرامش بخش است. نه؟
بدری: بله، و ذهن ما را باز می‌کند.
سئوال: یک موضوع مهم در کتاب¬های جنگ، تقریظ¬های رهبر شهید بر آنهاست و غلبه تقریظ‌ها هم بر کتاب‌های ادبیات پایداری است...
بدری: غلبه آنها که منتشر شده، بر ادبیات پایداری است، اما نکته مهم این است که رهبر شهید انقلاب، در این موضوع جهت و غرضی را به ما منتقل کردند که موضوع مهمی است. که جامعه کتاب خوان از آن جا نماند.
ممکن است فکر کنیم اگر ۱۰ - ۲۰ سال از جنگ گذشت، دیگر هرچه لازم بوده، گفته‌ایم. اما تاکید رهبری غیر از این را نشان می دهد.
سئوال: آقای بدری سوالی که الان مطرح است این که ما چه چیزهایی درباره جنگ نوشته¬ایم؟ تقریباً یک سال است که ما درگیر جنگیم و دوست داریم روایت‌های جنگ به نگارش دربیاید. نویسنده¬های ایرانی این مدت خوب کار کرده‌اند؟
بدری: چیزهایی منتشر شده، ممکن است بگوییم بعضی‌ها خواستند این فضا خالی نماند و در این باره تلاش کرده‌اند. ولی ببینید جنگ ۸ ساله، خیلی در تهران یا شهرهای بزرگ نبود. جنگ جای دیگری بوده و مردم در شهرها مشغول زندگی بودند. گاهی هم رژیم صدان با موشکی یا بمب به تهران یا بعضی شهرهای بزرگ حمله می کرد.
در دو جنگ اخیر که خط مقدم آنها اتفاقاً تهران و بعضی از شهرهای دیگر است، جنگ وسط زندگی مردم اتفاق افتاده. دسترسی به روایت‌ها و قصه‌ها آسان‌تر است، از ماجرای مدرسه میناب تا اتفاق های دیگر، اما کتاب برجسته ای درباره آن در نیامده است.
سئوال: در حالی که ما نیاز داریم در این باره حتما کتاب هایی نوشته شود...
بدری: کم کم مدتی از ویدیوهایی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده، می‌گذرد و دور می‌شود و فراموش خواهد شد. نکته مهم این است که درباره تک تک این اتفاق ها که افتاده، درباره خانم «مریم رفیق» که روز قدس شهید شد، درباره این که او یک نفر از بین آن همه جمعیت بود و حتی نفر دومی زخمی نشد. آن آدم سنی داشته، زندگی کرده، خانواده ای دارد که هستند و همین الان در دسترسند. یا مثلاً آن روز که در جنگ ۱۲ روزه به زندان اوین حمله کردند، یک عده سرباز و مراجعه کننده و آدم های درمانگاه زندان که شهید شدند. یا کسانی که برای ملاقات آمده بودند. درباره اینها هنوز کتاب محکم و مهمی منتشر نشده است.
سئوال: مستند ساخته شده ولی به قول شما کتابی نوشته نشده.
بدری: بله، نیاز داریم اگر کسی ۵ سال بعد بگوید در جنگ چه اتفاقی افتاد؟ چه بود؟ چیزی باشد که بگذاریم روی میز. شاید قدری از این اتفاق دور شویم و اتفاقی در این زمینه بیفتد. شاید همین الان کارهایی در حال انجام باشد. به هر حال ما به ثبت درست این اتفاق ها در قالب رمان و ادبیات نیاز داریم.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما