پیام خراسان - بیرجند- آیین بیلزنی خوسف، میراثی ۳۰۰ ساله و یکی از مراسمهای خاص در خراسان جنوبی است که هر سال ظهر عاشورا، یاد حماسه کربلا و دفن شهدای دشت نینوا توسط طایفه بنیاسد را زنده میکند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: محرم که از راه میرسد، دیگر تنها یک کوچه و محله رنگ عزا به خود نمیگیرد، گویی شهری یکپارچه در سوگ سید و سالار شهیدان، حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، جامه سیاه بر تن میکند.... از پیر و جوان گرفته تا زن و مرد، هر کس به اندازه توان و به شیوهای که در دل دارد، میکوشد ارادت خود را به ساحت امام حسین(ع) و یاران باوفایش ابراز کند.
یکی با برپایی ایستگاه صلواتی، جرعهای آب و شربت را نذر تشنگان میکند و دیگری چراغ روضهای خانگی را روشن نگه میدارد تا نام و یاد کربلا در خانهها جاری بماند.
گروهی سفرههای نذر و اطعام برپا میکنند و عدهای نیز با خدمت در هیئتها، سیاهپوش کردن کوچهها و برگزاری مراسم عزاداری، سهم خود را در این عشق بیپایان ادا میکنند. در ماه محرم، هر دل عاشقی به گونهای میتپد و هر دستی به شکلی برای حسین(ع) خدمت میکند.
مراسمی به درازای تاریخ
در این میان، خراسان جنوبی با پیشینهای غنی و مردمانی دلداده اهلبیت(ع)، جلوههای ویژهای از این عشق و ارادت را در خود جای داده است.
در گوشه و کنار این دیار، آیینها و مراسمی خاص و دیرینه برگزار میشود که قدمت برخی از آنها به دهها و حتی صدها سال میرسد. آیینهایی که نسل به نسل و سینه به سینه منتقل شدهاند و امروز نیز با همان شور و حال گذشته، دلهای عاشقان حسینی را گرد هم میآورند.
این سنتهای ماندگار، تنها یک مراسم مذهبی نیستند، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و معنوی مردم خراسان جنوبی به شمار میروند.
آیینهایی که در دل خود، عشق به اهلبیت(ع)، روح همدلی، فرهنگ نذر و خدمت و پیوند ناگسستنی مردم این سرزمین با نهضت عاشورا را به تصویر میکشند.
هر سال با فرارسیدن محرم، این رسمهای کهن بار دیگر جان میگیرند و در جای جای خراسان جنوبی، نوای «یا حسین» طنینانداز میشود. نوایی که نشان میدهد عشق به خاندان عصمت و طهارت(ع) در این دیار، عشقی دیرینه و ریشهدار است و مردم این سرزمین، قرنهاست که با اشک، عزاداری و آیینهای ماندگار خود، ارادتشان را به ساحت سیدالشهدا(ع) به نمایش میگذارند.
اینجاست که محرم، تنها یک ماه از تقویم نیست بلکه فصلی از دلدادگی و تجلی ایمان مردمی است که نام حسین(ع) را با زندگی و فرهنگ خود درآمیختهاند.
بیلزنی خوسف
یکی از آیینهای شاخص و منحصر بهفرد عزاداری در خراسان جنوبی، مراسم بیلزنی خوسف است. این آیین که قدمتی حدود ۳۰۰ ساله دارد، پس از اقامه نماز ظهر عاشورا و همزمان با نخلگردانی در قتلگاه واقع در بافت تاریخی خوسف برگزار میشود و نمونه مشابهی از آن در دیگر نقاط کشور وجود ندارد.
آیین بیلزنی، بازآفرینی و شبیهسازی اقدام طایفه بنیاسد در صحرای کربلا پس از واقعه عاشوراست؛ زمانی که آنان با بیل و ابزارهای در اختیار خود، پیکر مطهر شهدای دشت نینوا را در میان اندوه و سوگواری به خاک سپردند. عزاداران خوسفی نیز با اجرای این مراسم، یاد آن حماسه ماندگار و ارادت خود به سیدالشهدا (ع) و یاران باوفایش را به نمایش میگذارند.
در این مراسم، عزاداران با به هم زدن سر بیلها به شیوهای خاص و سردادن شعار «حسین، حسین، حیدر، علی»، یاد و خاطره شهدای کربلا را گرامی میدارند. اعضای دسته بیلزنی با حرکات هماهنگ و بالا بردن بیلها در هوا، فضای حزنانگیزی را برای سوگواران ایجاد میکنند.
همزمان با این آیین، نخل بزرگ به عنوان نمادی از تشییع پیکر مطهر امام حسین (ع) و نخل کوچک به نشانه گهواره حضرت علیاصغر (ع) بر دوش عزاداران حمل میشود. نخل کوچک توسط یک نفر و نخل بزرگ توسط هشت نفر حمل شده و دهها نفر نیز در حفظ تعادل آن مشارکت دارند.
دستههای بیلزنی، سینهزنی و زنجیرزنی در مسیر حرکت به سمت قتلگاه، با هیأتهای دیگر دیدار کرده و آیین نخلگردانی و بیلزنی را در برابر میدان قتلگاه اجرا میکنند.
رسمی دیرینه در خوسف
پس از پایان مراسم، نخلها بر زمین گذاشته شده و مردم به زیارت آنها میپردازند. پژوهشگران، بیلزنی و نخلگردانی خوسف را بازماندهای از آیینهای تعزیه و شبیهخوانی گذشته میدانند.
بر اساس باورهای مردم منطقه، این آیین یادآور حضور طایفه بنیاسد در صحرای کربلا و دفن پیکر شهدای عاشورا است. همچنین صدای برخورد بیلها، نمادی از هیاهو و برخورد سلاحها در روز عاشورا تلقی میشود.
کشاورزان خوسف نیز بر این باورند که برگزاری این مراسم موجب دفع آفات و برکت محصولات کشاورزی میشود.
آیین بیلزنی خوسف که پیشینه آن به دوران صفویه میرسد، در کنار تعزیه و شبیهگردانیهای متعدد روستاهای این منطقه، یکی از شاخصترین جلوههای فرهنگ عاشورایی در خراسان جنوبی به شمار میرود.