پیام خراسان - بیرجند-خراسان جنوبی در حالی چشم به آسمان پاییزی دوخته که پیشبینیها از افزایش بارشها خبر میدهد، اما همزمان احتمال سرمای زودرس و یخبندان نیز میتواند کشاورزان را در فصل برداشت غافلگیر کند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: پاییز برای خراسان جنوبی فقط تغییر رنگ برگها و خنک شدن هوا نیست؛ پاییز اینجا فصل چشم دوختن به آسمان، انتظار برای باران و البته نگرانی از سرمایی است که ممکن است زودتر از موعد از راه برسد.
استانی که بیش از دو دهه با خشکسالی دستوپنجه نرم کرده، حالا در آستانه فصلی قرار گرفته که بر اساس پیشبینیهای هواشناسی میتواند بارشهایی بیش از شرایط نرمال داشته باشد؛ بارشهایی که اگر بهدرستی مدیریت شوند، فرصتی برای تقویت رطوبت خاک، تغذیه آبخوانها و احیای قنوات خواهند بود.
اما این پاییز یک روی دیگر هم دارد؛ سرمای زودرس و یخبندان؛ اتفاقی که همزمان با برداشت زرشک و زعفران میتواند اهمیت هشدارهای هواشناسی را برای کشاورزان و باغداران دوچندان کند.
جواد نخعی، مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی، در گفتگو با خبرنگار مهر، از شرایط جوی پیشروی استان، اثر پدیدههای اقیانوسی بر بارشها، احتمال افزایش بارندگی، تداوم خشکسالی و هشدار سرمای زودرس گفته است.
پاییز پربارش در راه است؟
یکی از نخستین پرسشها درباره پاییز امسال این است که آیا آسمان خراسان جنوبی بالاخره روی خوشتری به استان نشان خواهد داد؟ نخعی میگوید نشانهها امیدوارکننده است.
وی با اشاره به اثر پدیده النینو بر شرایط جوی منطقه اظهار کرد: النینو یکی از شاخههای نوسان جنوبی و یک پدیده جوی-اقیانوسی است که در بخش شرقی و مرکزی اقیانوس آرام در منطقه استوایی رخ میدهد و میتواند بر شرایط جوی مناطق مختلف اثرگذار باشد.
به گفته وی، یکی از پیامدهای این شرایط، افزایش رطوبت منطقه از سمت دریای سرخ و دریای عرب است و تغییرات دمای سطح اقیانوس آرام نیز در شکلگیری این شرایط نقش دارد.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی افزود: انتظار میرود اثر این شرایط اقلیمی در سه ماه آینده در منطقه دیده شود و وقوع آن در پاییز و اوایل زمستان میتواند به افزایش بارشها کمک کند.
اما عددها شاید گویاتر از توصیفها باشند؛ بر اساس پیشبینی هواشناسی، میزان بارش در منطقه میتواند ۵ تا ۲۵ میلیمتر بیشتر از شرایط نرمال باشد.
نخعی میانگین بارش پاییزی استان را ۱۸.۵ میلیمتر اعلام کرد و گفت که انتظار میرود شرایط بارشی پاییز امسال بهتر از میانگین نرمال باشد.
فقط النینو تعیینکننده نیست
البته وضعیت بارشهای خراسان جنوبی را نمیتوان تنها به یک پدیده نسبت داد.
نخعی با اشاره به دیگر عوامل مؤثر بر شرایط جوی استان گفت: پدیده دوقطبی اقیانوس هند و همچنین نوسان اقیانوس اطلس شمالی نیز میتوانند موجب تغییراتی در شرایط جوی منطقه شوند.
به این ترتیب، پیشبینی یک پاییز پربارش حاصل بررسی مجموعهای از الگوهای اقلیمی است، نه صرفاً یک پدیده.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی در مجموع شرایط را امیدوارکننده دانست و گفت: انتظار داریم شرایط به سمتی برود که شاهد بارشهای خوبی در فصل پاییز باشیم.
باران بیشتر؛ اما پایان خشکسالی نه
افزایش بارشها برای خراسان جنوبی خبر مهمی است، اما آیا میتوان از همین حالا پایان خشکسالی را اعلام کرد؟پاسخ هواشناسی منفی است.
نخعی تأکید میکند که با یک سال ترسالی نمیتوان درباره پایان خشکسالی قضاوت کرد.
وی گفت: بارشهای مورد انتظار میتواند در مدیریت بحران آب به ما کمک کند و افزایش میزان بارشها در واقع فرصتی برای ترمیم و نگهداری شرایط رطوبتی منطقه است.
اما به گفته وی، تنها در صورتی که بارشها در چند سال پیدرپی تداوم داشته باشد، میتوان درباره بهبود شرایط منابع آبی ارزیابی دقیقتری انجام داد.
این نکته برای استانی مانند خراسان جنوبی اهمیت ویژهای دارد؛ استانی که خشکسالی طولانیمدت، منابع آبی آن را تحت فشار قرار داده و کوچکترین تغییر در میزان بارش میتواند در مدیریت آب، کشاورزی و حتی برنامهریزی برای کشت اثرگذار باشد.
هشدار درباره یک اشتباه قدیمی
افزایش بارشها یک فرصت است، اما از نگاه هواشناسی نباید به معنای بازگشت به الگوی پرمصرف گذشته باشد.
نخعی هشدار داد که حتی با افزایش بارشها نیز نباید تصور کرد مشکل منابع آب برطرف شده است.
وی تأکید کرد: با یک سال ترسالی نمیتوان درباره منابع آبی قضاوت کرد و نباید به سمتی رفت که گرفتار بد مصرفی آب شویم.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی همچنین بر ضرورت مصرف بهینه آب و انرژی تأکید کرد و گفت: مردم باید با مصرف بهینه منابع، نسبت به حفظ این سرمایه برای نسلهای آینده احساس مسئولیت داشته باشند.
باران اگر درست مدیریت شود، میتواند به آبخوانها برسد
در خراسان جنوبی، ارزش باران فقط به میزان آبی که روی زمین میبارد خلاصه نمیشود؛ مسئله اصلی این است که چه میزان از این آب میتواند به منابع زیرزمینی برسد.
نخعی با اشاره به خشکسالی طولانیمدت استان گفت: مدیریت منابع آب، کشت و امنیت غذایی میتواند زمینه بهرهبرداری مناسب از بارشها را فراهم کند.
وی بر ضرورت استفاده از این فرصت برای احیای قنوات و آبخوانداری تأکید کرد و افزود: اقدامات پیشگیرانه از سوی مدیریت استان با برگزاری جلسات و همکاری دستگاههای مرتبط در حال انجام است.
آموزش نیز بخش دیگری از این اقدامات است؛ موضوعی که به گفته نخعی با همکاری مدیریت بحران استان و دستگاههای مربوط در حال پیگیری است.
زرشک و زعفران؛ محصولاتی که چشم به آسمان دارند
اما در خراسان جنوبی، پاییز یک فصل عادی نیست؛ فصل برداشت زرشک و زعفران است؛ محصولاتی که برای اقتصاد روستایی و کشاورزی استان اهمیت ویژهای دارند.
همین موضوع باعث میشود پیشبینی وضعیت جوی در هفتههای آینده برای کشاورزان اهمیت بیشتری پیدا کند.
نخعی با اشاره به زمان برداشت این محصولات گفت: زرشک و زعفران از محصولات استراتژیک خراسان جنوبی هستند که برداشت آنها بهویژه در آبان ماه انجام میشود.
وی افزود: انتظار داریم در مهرماه بارشهای پراکندهای در استان داشته باشیم و بارشهای بیشتر در انتهای مهر و اواسط آبان رخ دهد.
این یعنی کشاورزان در هفتههای پیش رو باید همزمان دو موضوع را دنبال کنند؛ زمان بارشها و هشدارهای مربوط به سرما.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی از کشاورزان، باغداران، دامداران و عشایر خواست توصیههای هواشناسی را جدی بگیرند و اخبار و هشدارهای صادرشده را از رسانههای استان دنبال کنند.
نگرانی اصلی؛ یخبندان زودرس
در میان همه پیشبینیهای پاییزی، یک هشدار بیش از همه میتواند توجه کشاورزان را جلب کند؛ احتمال سرما و یخبندان زودرس.
نخعی صراحتاً اعلام کرد که برای سرما و یخبندان زودرس پاییز، هشدارهای لازم صادر خواهد شد.
این هشدار در شرایطی مطرح میشود که بخش مهمی از محصولات باغی و کشاورزی استان در فصل پاییز در مرحله برداشت یا نزدیک به برداشت قرار دارند.
بنابراین، هرچند افزایش بارشها میتواند برای خراسان جنوبی یک فرصت باشد، اما زمان وقوع بارش و افت دما نیز اهمیت زیادی دارد و کشاورزان باید خود را برای تغییرات سریع شرایط جوی آماده کنند.
پاییزی که باید هوشمندانه مدیریت شود
تصویری که هواشناسی از پاییز خراسان جنوبی ترسیم میکند، نه کاملاً خشک است و نه کاملاً بیدغدغه؛ بارش بیشتر از نرمال در کنار افزایش دما و احتمال سرمای زودرس، پاییزی متفاوت را پیش روی استان قرار داده است.
اگر بارانها ادامهدار باشد، میتواند بخشی از رطوبت از دسترفته منطقه را جبران و به تغذیه منابع آبی کمک کند؛ اما یک سال پربارش به معنای پایان خشکسالی نیست.
از سوی دیگر، اگر هشدارهای هواشناسی بهموقع جدی گرفته شود، میتوان خسارت احتمالی سرما و یخبندان را نیز کاهش داد.
خراسان جنوبی حالا در آستانه پاییزی ایستاده که بارانش یک فرصت است و سرمایش یک هشدار؛ فرصتی که مدیریت درست آن میتواند برای کشاورزی و منابع آب استان اهمیت داشته باشد و هشداری که بیتوجهی به آن، بهویژه در فصل برداشت محصولات استراتژیک، هزینهساز خواهد بود.