پیام خراسان - آزاده نظر بلند (دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور) گفت: کتابخانهها نقطه خدمت هستند و میتوانند در خارج از محیط کتابخانه هم فعالیتهای ترویجی را دنبال کنند.
آزاده نظر بلند (دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور) گفت: کتابخانهها نقطه خدمت هستند و میتوانند در خارج از محیط کتابخانه هم فعالیتهای ترویجی را دنبال کنند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صداوسیما، آزاده نظر بلند با حضور در برنامه «کتاب هفته» شبکه خبر، با اعلام این خبر گفت: ما در کتابخانهها دو مفهوم را دنبال میکنیم؛ یکی از آنها که قدیمیتر است، «نقطه دسترسی» است که به عنوان فضای ثابت کتابخانهای شناخته میشود و دیگری به عنوان «نقطه خدمت» شناخته میشود که نشان میدهد خدمات کتابخانهای به مکان خاصی محدود نمیشود، بلکه میتواند به شکلهای مختلف و در عرصههای گوناگون ظاهر شود.
خانم نظر بلند در این گفتوگو بر مباحث دیگر حوزه کتاب و بحث ترویج مطالعه تأکید کرد که مشروح این مصاحبه را در ادامه میخوانید:
***
-خانم نظر بلند، ما بارها از شما درباره «نقطه خدمت» شنیدهایم. نقطه خدمت چیست و چه کارکردی دارد؟
نقطه خدمت عملاً به جای تمرکز بر فضای فیزیکی کتابخانه، بر خدماتی که میتوانند در جامعه اثرگذار باشند، تمرکز میکند. نقطه خدمت رویکردی است که در آن، به جای مراجعه خدمتگیرندگان به محل کتابخانه، کتابداران به آنها مراجعه کرده و خدمت را ارائه میدهند. ما در حال حاضر در نهاد کتابخانهها، ۴۴۷۹ نقطه خدمت داریم. این نقاط خدمت در قالب فعالیتهای کتابخانههای سیار و ثابت شکل گرفتهاند. طبق آخرین آمار ما، در حال حاضر ۲۸ درصد از نقاط ما، نقاط خدمت روستایی هستند و قسمت عمده این توسعه در مناطق روستایی نیز با کتابخانههای سیار فراهم شده است. بررسیها نشان میدهد که تعداد نقاط خدمت در کتابخانهها از سال گذشته تاکنون ۱۵ درصد افزایش داشته است.
- نقاط خدمت چه کارهایی برای کسانی که وارد کتابخانه میشوند، انجام میدهند؟
مثلاً کتابخانههای سیار وقتی به مناطق تحت پوشش میروند، علاوه بر فعالیتها در حوزه کتاب و امانت دادن کتاب، برنامههای فرهنگی دیگری مثل داستانگویی، رویدادهای ترویجی و آموزشهای لازم به مربیان را دنبال میکنند.
- نکتهای که به نظر میآید این است که کتابخانهها شکلی سنتی دارند، اما در دنیای امروز میطلبد که اتفاقهای جدید هم در این مکانها رخ بدهد. آیا کتابخانهها بهروز هستند؟
بله. سامانهای در نهاد کتابخانهها تدارک دیده شده است که «همخوان» نام دارد. این سامانه تمام خدمات کتابخانهها را ارائه میکند. ما در آینده نزدیک، در حال توسعه سکویی به نام «امانت از راه دور» هستیم که طی چند ماه آینده بهرهبرداری خواهد شد. این سکو برای خدمات کتابخانههای عمومی است و اعضای نهاد کتابخانههای عمومی کشور میتوانند از آن برای امانت گرفتن کتاب استفاده کنند. ما این سامانه را طی یکی دو ماه آینده بهطور کامل معرفی خواهیم کرد.
-دریافت کتاب به چه صورتی خواهد بود؟
این سامانه نسخه غیرکاغذی (الکترونیک) کتاب را ارائه میدهد. قوانین آن هم مطابق با قوانین همیشگی امانت کتاب است؛ مثلاً اگر مدت زمان امانت یک کتاب فیزیکی دو هفته است و بعد از آن باید مدت زمان را تمدید کرد، در این سامانه نیز روال به همین صورت است. این قبیل سکوها در همه جای دنیا رواج دارند، اما در ایران برای اولین بار است که اتفاق میافتد.
- مدتی است که در کتابخانهها پویشی به نام «به استقبال» که یک کار ترویجی است، به راه افتاده است. این پویش چه بازخوردی داشته است؟
ما سعی کردهایم در طرح «به استقبال»، نویسندگانی را که مورد توجه جوانان و نوجوانان هستند، معرفی کنیم. معمولاً نویسندگانی که آثارشان در کتابخانهها موجود است انتخاب میشوند و مجموعهای از آثار آنها را معرفی میکنیم. در پاسخ به این سؤال که طرحهای ترویجی چقدر میتواند بر میزان کتابخوانی اثر بگذارد، باید بگویم ما در بازدیدهای میدانی که از کتابخانههای عمومی کشور داشتهایم، سعی کردهایم بستههای فرهنگی ترویجی را در اختیار مخاطبان قرار دهیم و توجه آنها را به آن محتوا جلب کنیم؛ و این کار را درباره همه طرحها انجام میدهیم.
مثلاً ما پویشی به نام «ساکنان هوشمند زمین» داشتیم که این پویش بهعلت استقبال کتابخوانها، توجه وزارت نیرو را هم به خود جلب کرد و آنها از ما قدردانی کردند. اخیراً هم طرحی به نام «شهرزاد» داشتیم که کتابهای حوزه ادبیات داستانی را خریداری کردیم. ما در این طرح، به جای اینکه در ستاد مرکزی یک نسخه واحد بپیچیم و با نظر خودمان کتابها را خریداری کنیم و به کتابخانهها بفرستیم، از کتابداران خواستیم بر اساس نظر مخاطبان و درخواستی که مراجعان داشتند، کتاب بخرند.
طرح دیگری به نام «تاک» (تو انتخاب کن) در کتابخانهها داشتیم که بر اساس آن از مراجعان میخواهیم انتخاب کنند چه کتابهایی از کتابخانهها میخواهند که موجود نیست؛ سپس بر اساس سفارش آنها، نهاد کتابخانهها این کتابها را خریداری میکند.
- خانم نظر بلند، شما از بانیان نمایشگاه مجازی کتاب هستید. رشد این نمایشگاه را چطور میبینید؟ آیا کاستیهایی هم دیدید و فکر میکنید چه باید بکنیم که نمایشگاه بهتر برگزار شود؟
اولین دوره نمایشگاه مجازی کتاب در سال ۱۳۹۹ و همزمان با کرونا برگزار شد. طبیعتاً هر طرح و برنامهای در طول زمان نیازمند تغییر و تکامل است و قاعدتاً نمایشگاه مجازی کتاب هم باید به مرور رشد کند. اکنون میخواهم به این مسئله اشاره کنم که ما روز چهارشنبه گذشته در شهر میناب حضور داشتیم؛ آنجا متوجه شدم که ۲۴ شهید از دانشآموزان میناب، عضو کتابخانه عمومی این شهر بودند و یکی از آنها که زینب نام داشت، مشتری ثابت نمایشگاه مجازی کتاب بود. این موضوع نشان میدهد نمایشگاه مجازی که هدف اصلی آن ارسال کتاب به دوردستها بود، به هدف خود رسیده است.
- خانم نظر بلند، ما در گفتوگوها و مصاحبههایی که با ناشران و نویسندگان داریم، مدام از مسئله کاغذ میشنویم. این مسئله چقدر بر فعالیت کتابخانهها اثر گذاشته است؟
تأثیر مستقیمش شاید بتوانم بگویم بحث قیمتگذاری کتاب است؛ البته افزایش قیمت کتاب لزوماً صرفاً نتیجه قیمت کاغذ نیست، بلکه مجموعهای از اتفاقات است که در فرایند تولید کتاب رخ میدهد. شاید بزرگترین مشکلی که ما در نهاد کتابخانههای عمومی کشور داریم این است که با توجه به تعداد نقاط خدمتی که داریم و با توجه به نسخههایی که از هر کتاب نیاز داریم، تأمین آنها و تأمین مالی منابع، برای ما کمی دشوارتر از قبل شده است. البته این مسئله هیچوقت نمیتواند بازدارنده باشد و تلاش میکنیم که به شکلهای مختلف، دسترسی به محتواهای جدید و کتابهایی را که مورد استقبال و نیاز هستند، فراهم کنیم.
- ما چند سال اخیر از «کتابخانههای هوشمند» زیاد شنیدهایم. کتابخانه هوشمند چیست؟
کتابخانههای عمومی در چند سال اخیر به سمت هوشمندسازی رفتهاند. این هوشمندسازی بیشتر در خصوص مصرف انرژی است؛ یعنی اینکه مجموعه خدمات کتابخانهای از عضویت، امانت و تراکنشهای بین کاربران با نهاد کتابخانهها و تحلیل دادهها، به ما برای سیاستگذاریهای آینده کمک کند. یک نمونه آن هم همان سکوهای امانت کتاب است که بهزودی افتتاح خواهد شد.