پیام خراسان - بسیاری از مواد مغذی در صورت مصرف بیش از حد، میتوانند باعث بروز عوارض یا حتی مشکلات جدی شوند. این موضوع بهویژه درباره ویتامینهای محلول در چربی مانند ویتامینهای A، D، E و K اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که این ویتامینها در بدن ذخیره میشوند و در صورت مصرف بیرویه، امکان تجمع آنها وجود دارد.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ؛ مولتیویتامینها با هدف تکمیل رژیم غذایی طراحی شدهاند و ترکیبی از ویتامینها و مواد معدنی ضروری را فراهم میکنند که ممکن است دریافت روزانه آنها از طریق غذا کافی نباشد. برخی از این محصولات حاوی ترکیبات اضافی مانند پروبیوتیکها یا آنتیاکسیدانها نیز هستند. با این حال، افرادی که بهطور منظم میوهها، سبزیجات، غلات کامل، لبنیات و منابع پروتئینی مانند گوشت، ماهی، حبوبات و غذاهای غنیشده مصرف میکنند، به احتمال زیاد بخش عمده نیازهای تغذیهای خود را از طریق غذا تأمین میکنند.
خطر مسمومیت تغذیهای در کودکان بیشتر است و مولتیویتامینهای جویدنی ممکن است با آبنبات اشتباه گرفته شوند؛ از اینرو نگهداری این مکملها دور از دسترس کودکان ضروری است.
با وجود مصرف گسترده مولتیویتامینها در میان مردم، شواهد علمی نشان میدهد این مکملها تنها برای برخی گروههای خاص مفید هستند و در افراد سالمی که از رژیم غذایی متعادل برخوردارند، نقش قابلتوجهی در پیشگیری از بیماریهای مزمن یا افزایش طول عمر ندارند.
کارشناسان تأکید میکنند تنها گروههایی مانند زنان باردار یا شیرده که نیاز تغذیهای بالاتری دارند و همچنین افرادی که تأمین مواد مغذی برای آنها دشوارتر است، از جمله سالمندان، گیاهخواران یا مبتلایان به برخی بیماریهای خاص که به دلیل محدودیتهای غذایی، کاهش اشتها، مشکلات جویدن یا بلع و یا اختلال در جذب مواد مغذی با چالش روبهرو هستند، به مصرف مولتیویتامین نیاز دارند.
مولتیویتامینها چه نقشی در بدن دارند؟
مولتیویتامینها مکملهای غذایی هستند که مجموعهای از ویتامینها و مواد معدنی ضروری را در خود جای دادهاند؛ موادی که بدن قادر به تولید آنها نیست و باید از طریق غذا یا در مورد ویتامین D، از طریق غذا و نور خورشید دریافت شوند. این مواد به مقدار کم مورد نیازند و به همین دلیل «ریزمغذی» نامیده میشوند، اما نقش حیاتی در حفظ سلامت عمومی و سطح انرژی بدن ایفا میکنند.
متخصصان یادآور میشوند که مولتیویتامینها قرار نیست جایگزین رژیم غذایی باشند، بلکه مکمل آن محسوب میشوند. غذاهای کامل مجموعهای پیچیده از مواد مغذی و ترکیبات مفید را فراهم میکنند که مکملها قادر به بازسازی کامل آن نیستند؛ بنابراین، رژیم غذایی متعادل همچنان پایه اصلی سلامت به شمار میرود.
آیا مصرف مولتیویتامین واقعا موثر است؟
اثربخشی مولتیویتامینها به دلیل مصرف آنها بستگی دارد. یکی از مهمترین کاربردهای این مکملها، کمک به جبران کمبودهای تغذیهای است. اگر آزمایش خون نشاندهنده کمبود ویتامینهایی مانند D یا مواد معدنی مانند آهن باشد، یا رژیم غذایی فرد تأمینکننده کافی این مواد نباشد، مصرف مکملها میتواند مفید باشد. البته در موارد کمبود شدید، پزشکان معمولاً مکملهای تکمغذی با دُز بالاتر را توصیه میکنند؛ چرا که مولتیویتامینها اغلب دُز کافی برای درمان کمبودهای جدی ندارند.
بارداری و شیردهی از دیگر شرایطی است که مصرف مکملها اهمیت ویژهای پیدا میکند. در این دوران نیاز بدن به مواد مغذی برای حفظ سلامت مادر، جنین و جفت افزایش مییابد. موادی مانند آهن، اسیدهای چرب امگا-۳ بهویژه DHA، کلسیم، کولین، ید، منیزیم، ویتامینهای B۶، B۱۲ و D و همچنین روی، اهمیت بالایی دارند. به همین دلیل استفاده از مکملهای مخصوص بارداری در طول این دوره و حداقل شش ماه پس از زایمان یا تا پایان شیردهی توصیه میشود.
یکی از مواد مغذی بسیار مهم در این دوره، اسید فولیک است که از بروز نقصهای لوله عصبی پیشگیری میکند. از آنجا که این ماده در مراحل بسیار ابتدایی بارداری ضروری است و گاهی پیش از آگاهی از بارداری باید مصرف شود، توصیه میشود زنانی که احتمال بارداری دارند، روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک بهصورت مکمل یا در قالب مولتیویتامین دریافت کنند.
تأثیر مولتیویتامین بر سطح انرژی
افزایش انرژی یکی از دلایل شایع مصرف مولتیویتامینهاست. بر اساس مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۰، کمبود برخی ویتامینها و مواد معدنی از جمله آهن، ویتامین C، منیزیم، روی و ویتامینهای گروه B با احساس خستگی ارتباط دارد. در چنین شرایطی، مصرف مولتیویتامین میتواند به بهبود سطح انرژی کمک کند، اما در افرادی که رژیم غذایی متعادل دارند، انتظار تأثیر چشمگیر بر انرژی چندان منطقی نیست.
پوست، مو و ناخن
بهبود سلامت پوست، مو و ناخن نیز از دیگر دلایل مصرف مولتیویتامین است. با این حال، این تأثیر معمولاً زمانی مشاهده میشود که فرد پیشتر دچار کمبود موادی مانند آهن یا روی بوده باشد. همچنین باید توجه داشت که تغییرات ظاهری در این بخشها تدریجی است و ممکن است هفتهها یا ماهها زمان ببرد.
نقش محدود در پیشگیری از بیماریهای مزمن
بر اساس مطالعات علمی، شواهد قویای مبنی بر نقش مولتیویتامینها در پیشگیری از بیماریهای مزمن وجود ندارد. به گزارش ایندیپندنت، تحلیل انجامشده در سال ۲۰۲۴ روی نزدیک به ۴۰۰ هزار بزرگسال سالم آمریکایی که بیش از ۲۰ سال پیگیری شدند، نشان داد مصرف مولتیویتامین ارتباطی با کاهش خطر مرگومیر ندارد. همچنین مطالعهای در سال ۲۰۲۳ هیچ اثر محافظتی در برابر سرطان در سالمندان نشان نداد و مرور سال ۲۰۱۸ انجمن قلب آمریکا نیز فایدهای برای کاهش خطر یا پیامدهای بیماری قلبی گزارش نکرد.
اگرچه برخی مطالعات، مزایای محدودی را در گروههای خاص مانند افراد دچار کمبودهای تغذیهای یا کسانی که دسترسی کافی به رژیم غذایی متنوع ندارند نشان دادهاند، اما بررسیهای گسترده در جمعیتهایی با تغذیه مناسب حاکی از آن است که مصرف روزانه مولتیویتامین، محافظت قابلتوجهی در برابر بیماریهای مزمن ایجاد نمیکند.