پیام خراسان - تابناک / طرح راهاندازی مراکز عرضه مستقیم میوه در یزد با هدف حذف واسطههای غیرضروری و کاهش فشار هزینههای معیشتی بر مردم وارد مرحله اجرا شده است؛ اما موفقیت آن به قیمت واقعی عرضه و نظارت مستمر بستگی دارد.
گرانی میوه و فاصله میان قیمت تولیدکننده و مصرفکننده، به یکی از مسائل مهم بازار این استان تبدیل شده است؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در شیوه توزیع، کوتاهکردن مسیر عرضه و تقویت نظارت بر قیمتها را بیش از گذشته آشکار کرده است. در همین راستا، نشستهای بررسی علل گرانی میوه و نحوه اجرای طرح سکوهای تنظیم بازار و ساماندهی میادین میوه و ترهبار با حضور مسئولان اجرایی، نمایندگان مجلس و دستگاههای نظارتی برگزار شد.
در یکی از نشستهای اخیر، علاوه بر بررسی موانع اجرایی طرح، بر استفاده از ظرفیت تولیدکنندگان، شهرداری، تعاون روستایی و بخش خصوصی برای ایجاد مسیرهای عرضه مستقیم تأکید شد. همزمان، برنامه راهاندازی ۱۰ مرکز عرضه مستقیم میوه در شهر یزد و اقدامات شهرداری برای فعالکردن سه مرکز مشخص، نشان میدهد که موضوع از سطح بحث و تصمیمگیری به مرحله اجرا نزدیک شده است.
گرانی میوه و ضرورت حذف واسطههای غیرضروری
«محمدصالح جوکار»، نماینده مردم یزد، اشکذر، زارچ و بخش ندوشن در مجلس شورای اسلامی، در یکی از نشستهای بررسی وضعیت بازار میوه، کاهش واقعی قیمتها را معیار اصلی موفقیت طرح سکوهای تنظیم بازار و میادین میوه و ترهبار دانست.
وی با تأکید بر اینکه ایجاد بازارچهها و مراکز عرضه نباید صرفاً به افزایش تعداد محلهای فروش منجر شود، تصریح کرد: اگر محصولات در این مراکز با همان قیمت بازار عرضه شوند، فلسفه ایجاد آنها محقق نخواهد شد. از نگاه وی، مردم باید بتوانند محصولات باکیفیت را با نرخ مناسبتری تهیه کنند و این هدف، نیازمند حذف واسطههای غیرضروری و اصلاح شیوه توزیع است.
جوکار یکی از راهکارهای مؤثر در این زمینه را خرید مستقیم میوه از مراکز تولید عنوان کرد و گفت: شبکه تعاون روستایی ظرفیت مناسبی برای خرید متمرکز محصولات از کشاورزان دارد و میتوان با فعالکردن این ظرفیت، بخشی از واسطههای غیرضروری را حذف کرد.
این اظهارات، مسئله اصلی طرح را روشن میکند؛ مشکل بازار تنها کمبود محل عرضه نیست، بلکه به نحوه تأمین، حملونقل، توزیع، قیمتگذاری و سهم واسطهها نیز ارتباط دارد. بنابراین، ایجاد مراکز جدید زمانی میتواند به کاهش قیمت منجر شود که بهجای بازتولید همان زنجیره توزیع، مسیر تازهای میان تولیدکننده و مصرفکننده ایجاد کند.
۱۰ مرکز عرضه مستقیم برای شهر یزد
در ادامه این روند، «محمدرضا علمدار»، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری یزد، از برنامه راهاندازی ۱۰ مرکز عرضه مستقیم میوه و ترهبار در شهر یزد خبر داد.
وی با اشاره به اهمیت تأمین امنیت غذایی و توجه به معیشت خانوارها گفت: بر اساس مصوبه کارگروه تنظیم بازار، قرار است این مراکز با هدف فراهمکردن دسترسی مردم به میوه و ترهبار با قیمت مناسبتر راهاندازی شوند.
علمدار تأمین زمین مورد نیاز از سوی اداره مسکن و شهرسازی و فراهمکردن زیرساختهایی مانند آب، برق و گاز توسط دستگاههای خدماترسان را از تمهیدات پیشبینیشده برای اجرای طرح اعلام کرد. به گفته وی، تأمینکنندگان میوه نیز میتوانند محصولات خود را بدون واسطه در این مراکز عرضه کنند؛ اقدامی که در صورت تحقق، میتواند هزینههای اضافی توزیع را کاهش دهد.
هدفگذاری برای راهاندازی ۱۰ مرکز، از نظر پوشش جغرافیایی و دسترسی شهروندان، گامی مهم در ساماندهی بازار میوه یزد است. با این حال، تعداد مراکز بهتنهایی شاخص موفقیت نیست. محل استقرار، فاصله آنها از مناطق پرجمعیت، تنوع محصولات، استمرار عرضه و تفاوت قیمت با بازار عمومی، عواملی هستند که میزان اثرگذاری این طرح را مشخص خواهند کرد.
سه مرکز شهرداری در مسیر بهرهبرداری
در بخش اجرایی، «ابوالقاسم محیالدینی»، شهردار یزد، از اختصاص سه نقطه برای راهاندازی مراکز عرضه مستقیم میوه در این شهر خبر داد.
وی اعلام کرد یکی از این مراکز در بلوار مدرس قرار دارد و حداکثر تا یک ماه آینده راهاندازی میشود. دو مرکز دیگر نیز در محدوده تقاطع پاسداران ـ جهاد و بلوار صابر یزدی در دست آمادهسازی هستند و قرار است تا دو هفته آینده فعال شوند.
شهردار یزد با بیان اینکه قیمتگذاری در اختیار شهرداری نیست، تأکید کرد: مدیریت شهری با تأمین فضا و زیرساختهای لازم تلاش میکند مسیر عرضه مستقیم محصولات کشاورزی کوتاهتر شود و زمینه عرضه میوه با قیمت مناسبتر برای مردم فراهم شود.
این اقدام، نخستین گام عملی شهرداری برای ورود به ساماندهی بازار میوه و ترهبار محسوب میشود. اختصاص نقاط مشخص و اعلام زمانبندی برای بهرهبرداری، امکان ارزیابی عملکرد طرح را فراهم میکند؛ زیرا پس از افتتاح این مراکز، میتوان میزان استقبال مردم، حجم عرضه و تفاوت قیمت محصولات را با وضعیت بازار عمومی مقایسه کرد.
چه اقداماتی موفقیت طرح را تضمین میکند؟
راهاندازی مراکز عرضه مستقیم، اگرچه میتواند بخشی از مشکلات بازار میوه را کاهش دهد، اما بهتنهایی تضمینکننده افت قیمت نیست. تجربه بسیاری از طرحهای تنظیم بازار نشان میدهد که فاصله میان تصمیم اداری و نتیجه اقتصادی، در مرحله تأمین پایدار کالا، مدیریت هزینهها و نظارت بر عملکرد شکل میگیرد.
نخستین شرط موفقیت طرح، خرید واقعی و مستمر از تولیدکننده است. اگر مراکز جدید بهجای ارتباط مستقیم با کشاورزان، از همان شبکههای قبلی تأمین شوند، احتمال آن وجود دارد که واسطهگری تنها در نقطهای دیگر از زنجیره ادامه پیدا کند. در این زمینه، استفاده عملی از ظرفیت تعاون روستایی و ایجاد قراردادهای شفاف با تولیدکنندگان میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
دومین موضوع، شفافیت قیمت و امکان مقایسه برای مصرفکننده است. مردم باید بدانند هر محصول با چه قیمتی از تولیدکننده خریداری شده، چه هزینهای بابت حملونقل و عرضه به آن افزوده شده و قیمت نهایی در مرکز عرضه چقدر با بازار آزاد تفاوت دارد. بدون چنین شفافیتی، ادعای عرضه ارزانتر قابل سنجش نخواهد بود.
از سوی دیگر، نظارت بر کیفیت، وزن، بهداشت و استمرار عرضه ضروری است. عرضه میوه ارزانتر، در صورتی که با افت کیفیت، کمبود محصول یا بینظمی همراه باشد، نمیتواند اعتماد عمومی را حفظ کند. مراکز عرضه باید بهگونهای مدیریت شوند که شهروندان بتوانند خرید روزمره خود را با اطمینان و بدون مراجعه به چند نقطه انجام دهند.
همچنین، تأمین مالی طرح نباید به مانعی برای ادامه فعالیت آن تبدیل شود. پیشنهاد جوکار درباره استفاده از ظرفیت اقتصادی معادن برای فراهمکردن تسهیلات با نرخ صفر درصد، در صورت بررسی حقوقی و اجرایی و ایجاد سازوکار شفاف، میتواند به تأمین سرمایه در گردش و توسعه زیرساختها کمک کند. البته منابع مالی زمانی مؤثر خواهند بود که به کاهش هزینه تأمین و توزیع منجر شوند، نه صرفاً به ایجاد ساختمان و غرفههای جدید.
در نهایت، موفقیت این طرح نیازمند شاخصهای قابل اندازهگیری و گزارشدهی عمومی است؛ از جمله تعداد تولیدکنندگان طرف قرارداد، حجم خرید مستقیم، قیمت عرضه محصولات منتخب، میزان کاهش واسطهها و تفاوت قیمت با بازارهای معمول. اگر این اطلاعات بهصورت منظم منتشر شود، هم دستگاههای مسئول امکان اصلاح سریع نواقص را خواهند داشت و هم مردم میتوانند درباره اثر واقعی طرح قضاوت کنند.
موفقیت طرح در اما و اگر!
یزد اکنون در مسیر ایجاد شبکهای از مراکز عرضه مستقیم میوه قرار گرفته است؛ مسیری که از مطالبه نماینده مجلس برای حذف واسطههای غیرضروری آغاز شده، با هدفگذاری استانداری برای راهاندازی ۱۰ مرکز ادامه یافته و در اقدامات شهرداری برای فعالکردن سه مرکز نمود عملی پیدا کرده است.
با این حال، آزمون اصلی طرح پس از افتتاح مراکز آغاز میشود. اگر خرید مستقیم از تولیدکننده، عرضه مستمر، قیمتگذاری شفاف و نظارت مؤثر در کنار زیرساختهای ایجادشده قرار گیرد، این مراکز میتوانند بخشی از هزینههای زنجیره توزیع را کاهش دهند. در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که طرح به افزایش تعداد محلهای فروش بدون تغییر محسوس در قیمت نهایی منجر شود؛ نتیجهای که با مطالبه اصلی مردم و هدف اعلامشده مسئولان فاصله خواهد داشت.