پیام خراسان - پژوهشگر و استاد علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد بر بروز بحران های عمیق هویتی در میان نسل جوان، ناشی از تاثیرات منفی فضای مجازی و جنگ های شناختی، هشدار داد.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز خراسان رضوی ، علی اصغر محکی در تحلیل ابعاد مختلف آسیب های اجتماعی نسل جدید، اظهار داشت: تغییر معیارهای ارزشمندی از «شخصیت و اخلاق» به «ظاهر و واکنش دیگران»، یکی از خطرناک ترین فرآیندهای تحول هویتی در عصر دیجیتال است.
محکی با اشاره به تغییر معیار ارزشمندی؛ از شخصیت تا «لایک»، اظهار داشت: تحلیل ها نشان می دهد که در فضای شبکه های اجتماعی، ارزش انسان به جای معیارهای درونی، با میزان بازخورد دیگران (مانند لایک و ویو) سنجیده می شود . این امر باعث شده است که جوانان خود را نه بر اساس توانمندی ها، بلکه بر اساس واکنش های مجازی ارزیابی کنند؛ امری که منجر به «خودتحقیری» و تبدیل هویت به یک «پروژه دائمی برای جلب توجه» می شود.
پژوهشگر و استاد علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به وقوع بی سابقه حملات شناختی در تاریخ جهان علیه مخاطبان هدف (جوانان ایرانی)، بر ضرورت هوشیاری در برابر این حجم از عملیات روانی تاکید کرد.
وی افزود: «مقایسه ویترینی» یا مقایسه زندگی واقعی خود با تصاویر پرزرق و برق و ویراسته شده دیگران در پلتفرم های اجتماعی، منجر به بروز احساس ناکامی، شکست، افسردگی و کاهش اعتماد به نفس در میان جوانان می شود.
شکاف میان هویت واقعی و هویت آنلاین
محکی بیان کرد: یکی دیگر از آسیب های جدی مطرح شده، ایجاد شکاف عمیق میان «هویت واقعی» و «هویت آنلاین» است. استفاده از ابزارهای ویرایش تصویر و هوش مصنوعی برای ساختن تصویری ایده آلتر از واقعیت، باعث ایجاد نوعی «نفاق هویتی» و تظاهر در جوانان شده است. این وضعیت منجر به گوشه گیری از فضای واقعی و غرق شدن در حضور مجازی می شود که در نهایت، از شکل گیری شخصیت منسجم و اصیل جلوگیری می کند.
وی تصریح کرد: «سطحی شدن هویت» بر اثر تمرکز بیش از حد بر ظاهر و زیباییشناسی (مانند افزایش بی رویه عمل های جراحی) باعث می شود معیارهای والایی نظیر دانش، خلاقیت، مسئولیت پذیری و اخلاق، در اولویت های بعدی قرار گیرند.
این استاد علوم ارتباطات هشدار داد که ارتباط با فرهنگ جهانی نباید به صورت «منفعلانه و مصرفی» باشد. جوان نباید صرفا مصرف کننده فرهنگ های دیگر باشد، بلکه باید از فضای دیجیتال به عنوان فرصتی برای بازنمایی و توسعه فرهنگ خود استفاده کند تا از تضعیف هویت ملی و اسلامی جلوگیری شود.
ارائه راهکار برای مقابله با بحران های هویتی جوانان در عصر دیجیتال
علی اصغر محکی، برای مقابله با تهدیدات فضای مجازی و بحران های هویتی نسل جوان، توسعه سواد دیجیتال، بازسازی ساختار خانواده و بازتعریف جایگاه فرهنگ ایرانی را از جمله راهکارهای کلیدی برشمرد.
محکی در ادامه تحلیل آسیب های فضای مجازی، بر ضرورت گذار از نگاه «کاربر منفعل» به «کاربر آگاه» و تقویت زیرساخت های آموزشی و فرهنگی برای محافظت از نسل جوان تأکید کرد.
وی همچنین بر ضرورت توسعه «سواد رسانه ای»، «سواد اطلاعاتی» و به ویژه «سواد الگوریتمی» تأکید کرد و گفت:با توجه به اینکه الگوریتم ها امروزه به جای انسان، سبک زندگی و الگوهای رفتاری کاربران را هدایت می کنند، عدم برخورداری از این سواد، جوانان را در معرض آسیب های جبران ناپذیری قرار میدهد.
محکی ادامه داد: همچنین، پدیده «ترولینگ» و حملات سایبری که هدف آن ها تخریب شخصیت و کاهش اعتماد به نفس جوانان است، به عنوان یکی از تهدیدات جدی شناسایی شده است. در این زمینه، گذار از سطح «کاربر ساده» به «کاربر آگاه» که قدرت تحلیل بازخوردهای مجازی را دارد، ضروری است.
بازگشت به ارزش های درونی و تغییر نقش خانواده
این پژوهشگر علوم ارتباطات تاکید کرد: آموزشهای رسمی و غیررسمی باید بر تقویت شخصیت فردی متمرکز شوند تا جوانان به جای وابستگی به واکنش های مجازی، بر توانمندی های خود تکیه کنند.
محکی خاطرنشان کرد: در این میان، خانواده اولین سنگر دفاعی است و خانواده ها باید از رویکرد «کنترل گرانه» به سمت رویکرد «گفتگومحور» حرکت کنند. ایجاد تعادل میان حضور در فضای واقعی و مجازی و همراهی والدین با تجربه های دیجیتال فرزندان، از جمله راهکارهای پیشنهادی برای جلوگیری از انزوای دیجیتال و آسیبهای روانی است.
احیا و بازنمایی تمدن کهن ایرانی در فضای مدرن
محکی در بخش پایانی، بر ضرورت «زیست پذیر کردن هویت ایرانی» در فضای دیجیتال تأکید کرد و اظهار داشت: کارشناسان بر این باورند که تمدن غنی ایران، از دوران تمدن های کهن مانند جیرفت و شهر سوخته تا دوران های تاریخی، نیازمند بازنمایی قدرتمند در رسانه ها و شبکه های اجتماعی است.
وی افزود: عدم بازنمایی صحیح افتخارات تاریخی و تمدنی ایران در فیلم ها، سریال ها و پلتفرم های دیجیتال، باعث شده است که جوانان نسبت به ریشه های خود احساس بیگانگی کنند.بنابراین تقویت حضور هنرمندان در عرصه های نمایشی و دیجیتال، برای مقابله با مقایسه های کاذب و تقویت عزت نفس ملی، از اهمیت بالایی برخوردار است.
دومین پیش نشست همایش بین المللی «دکترین تربیت نسل تمدن ساز؛ با هدف بررسی ابعاد فرهنگی، اجتماعی و تربیتی پرورش نسل آینده و با همکاری مجمع علمی اندیشمندان آزادخواه جهان و مؤسسه آموزش عالی فردوس برگزار شد.
استادان و صاحب نظران در این پیش نشست به بررسی چالش ها و راهکارهای تربیت نسل تمدن ساز در جوامع اسلامی پرداختند.
در این نشست، دکتر جلیلی، رئیس مؤسسه آموزش عالی فردوس و دکتر شرف الدین شیرازی، دبیرکل مجمع علمی اندیشمندان آزادی خواه جهان، به تبیین اهداف و فلسفه برگزاری این همایش پرداختند.
همچنین دکتر شمشیرگران، دکتر عسکری، دکتر اخلاقی و دکتر علی اصغر محکی در قالب ارائه های تخصصی، ابعاد مختلف این دکترین تربیتی را مورد تحلیل قرار دادند.
در بخش پایانی این نشست از اثر «حماسه جشن خون شهدای میناب» رونمایی شد.