پیام خراسان - آخرین خبر /قطعی برق در سالهای اخیر از یک مشکل فصلی به یکی از جدیترین موانع فعالیت بنگاههای اقتصادی تبدیل شده است؛ بهطوریکه بر اساس آمارهای رسمی، عدمالنفع صنایع مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی از ۵.۴ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ به ۴۴.۷ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده و وزارت صمت نیز درآمد ازدسترفته بخش صنعت بر اثر خاموشیها در سال ۱۴۰۴ را حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرده است؛ ارقامی که از افزایش چشمگیر هزینه ناترازی برق برای تولید و کسبوکارهای کشور حکایت دارد.
خسارت قطعی برق به کسبوکارها در سالهای اخیر؛ خاموشیها چقدر به اقتصاد ایران خسارت زدهاند؟
قطعی برق در سالهای اخیر از یک مشکل مقطعی در فصل تابستان، به یکی از مهمترین چالشهای فعالیت بنگاههای اقتصادی ایران تبدیل شده است. بررسی آمارهای منتشرشده از سوی سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، وزارت صمت و گزارشهای رسمی مجلس نشان میدهد هزینه خاموشی برای بخش تولید در فاصله سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ به شکل محسوسی افزایش یافته است.
بر اساس دادههای سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی، عدمالنفع صنایع مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی از قطعی برق از حدود ۵.۴ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ به ۶ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۱، ۸.۴ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۲ و ۴۴.۷ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است.
* رقم ۱۴۰۴ مربوط به درآمد از دسترفته بخش صنعت در اثر قطعی برق است و از نظر تعریف آماری با «عدمالنفع صنایع شهرکها و نواحی صنعتی» در سالهای قبل کاملاً یکسان نیست؛ بنابراین نباید این دو شاخص را مستقیماً بهعنوان یک سری آماری واحد کنار هم قرار داد. سخنگوی وزارت صمت در تیرماه ۱۴۰۵ اعلام کرده درآمد از دسترفته صنایع بر اثر قطعی برق از حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است.
۱۴۰۰؛ آغاز موج جدید خسارتهای خاموشی
سال ۱۴۰۰ یکی از نقاط مهم در تشدید محدودیت برق صنایع بود. رئیس وقت سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران اعلام کرده بود که صنایع در تابستان آن سال حدود ۷ میلیارد دلار از قطعیهای نامنظم و مکرر برق متضرر شدهاند.
در برآورد دیگری که بعدها توسط سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ارائه شد، عدمالنفع صنایع مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی در کل سال ۱۴۰۰ حدود ۵.۴ هزار میلیارد تومان برآورد شده است.
این تفاوت بزرگ میان ارقام، ناشی از تفاوت در جامعه آماری و روش محاسبه است؛ رقم ۷ میلیارد دلار یک برآورد گسترده از خسارت صنایع در تابستان است، در حالی که رقم ۵.۴ هزار میلیارد تومان مربوط به عدمالنفع صنایع مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی است.
۱۴۰۱؛ افزایش تدریجی زیان تولید
در سال ۱۴۰۱، عدمالنفع صنایع مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی به ۶ هزار میلیارد تومان رسید.
همچنین سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی، کاهش ارزش تولیدات صنعتی ناشی از قطعی برق در ماههای گرم سال را در این سال حدود ۷۱ هزار میلیارد تومان برآورد کرده است.
در همان سال، اتاق تهران نیز در بررسی ۵۱ بنگاه اقتصادی، خسارت هر بنگاه مورد بررسی از قطعی برق را حدود ۱۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان گزارش کرده بود.
۱۴۰۲؛ جهش ارزش تولید از دسترفته
در سال ۱۴۰۲، عدمالنفع صنایع شهرکها و نواحی صنعتی به ۸.۴ هزار میلیارد تومان رسید.
اما شاخص مهمتر، ارزش تولید از دسترفته است. بر اساس گزارش سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی، کاهش ارزش تولیدات صنعتی ناشی از قطعی برق در ماههای گرم سال ۱۴۰۲ حدود ۱۸۳ هزار میلیارد تومان برآورد شد؛ رقمی که بیش از دو برابر سال ۱۴۰۱ بود.
این موضوع نشان میدهد که حتی در سالی که خاموشیهای بخش خانگی هنوز به شدت سالهای بعد نبود، محدودیت برق صنایع هزینه قابل توجهی به اقتصاد تحمیل کرده بود.
۱۴۰۳؛ نقطه عطف بحران برق صنایع
سال ۱۴۰۳ را میتوان نقطه عطف بحران برق برای بخش تولید دانست.
عدمالنفع صنایع مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی در این سال به ۴۴.۷ هزار میلیارد تومان رسید؛ یعنی حدود ۵.۳ برابر سال ۱۴۰۲ و بیش از ۸ برابر سال ۱۴۰۰.
همزمان، گزارش مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی نشان داد کسری برق شهرکها و نواحی صنعتی تا پایان خرداد ۱۴۰۳ حدود ۹۴۷۵ مگاوات بوده و محدودیتهای اعمالشده نسبت به سال قبل افزایش قابل توجهی داشته است.
از سوی دیگر، کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران خسارت روزانه قطعی برق بخش صنعت در سال ۱۴۰۳ را حدود ۸ تا ۹.۲ هزار میلیارد تومان برآورد کرده است.
در همین سال، برآورد دیگری که در گزارشهای رسمی و رسانهای بازتاب یافت، خسارت قطعی برق به صنایع را بیش از ۲۵۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرد.
همچنین در سطح دولت، استاندار هرمزگان در فروردین ۱۴۰۴ اعلام کرد که قطعی برق و گاز در سال ۱۴۰۳ نزدیک به ۳۰۰ هزار میلیارد تومان خسارت به صنایع وارد کرده است.
بنابراین برای سال ۱۴۰۳ باید توجه داشت که ارقام ۴۴.۷ هزار میلیارد، ۲۵۰ هزار میلیارد و حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان یکسان نیستند و هرکدام به جامعه آماری و روش محاسبه متفاوتی مربوط میشوند.
۱۴۰۴؛ افزایش خسارت تا حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان
در سال ۱۴۰۴، بحران برق وارد مرحله شدیدتری شد. گزارش رسمی بررسی خاموشیهای تابستان ۱۴۰۴ در مجلس، با استناد به گزارش وزارت نیرو، ناترازی توان برق در تابستان ۱۴۰۳ را ۱۷ هزار و ۵۵۷ مگاوات اعلام کرده و نشان میدهد خاموشیها در سال ۱۴۰۴ زودتر از سالهای قبل آغاز شدند و از اواسط اردیبهشت به بخشهای مختلف سرایت کردند.
اما مهمترین رقم برای سال ۱۴۰۴، اعلام وزارت صمت است. طبق اظهارات سخنگوی این وزارتخانه، درآمد از دسترفته صنایع بر اثر قطعی برق از حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
به این ترتیب، بر اساس این شاخص، درآمد ازدسترفته صنایع در یک سال حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان افزایش یافته است.
خاموشی فقط به «تولید از دسترفته» محدود نمیشود
خسارت اقتصادی قطعی برق تنها به کالاهایی که در زمان خاموشی تولید نشدهاند محدود نیست.
بنگاهها با هزینههای دیگری نیز مواجه میشوند:
*پرداخت دستمزد کارکنان در زمان توقف تولید
*آسیب به ماشینآلات و تجهیزات
*خراب شدن مواد اولیه و محصولات
*هزینه راهاندازی مجدد خطوط تولید
*افزایش هزینه تعمیر و نگهداری
*خرید و استفاده از ژنراتور و UPS
*تأخیر در تحویل سفارشها
*از دست رفتن مشتری و بازار
*کاهش صادرات
*کاهش بهرهوری نیروی کار
گزارشهای مرتبط با خسارت خاموشیها نیز همین موارد را بهعنوان اجزای اصلی هزینه اقتصادی قطعی برق برشمردهاند.
بیشترین آسیب متوجه کدام بخشهاست؟
برآوردهای موجود نشان میدهد صنایع فولاد و فلزات، مواد شیمیایی و صنایع معدنی غیرفلزی از جمله بخشهایی هستند که به دلیل وابستگی به تولید پیوسته، بیشترین آسیب را از خاموشی میبینند.
در یک برآورد برای سال ۱۴۰۳، خسارت روزانه صنایع تولید فلزات پایه حدود ۹۰۰ میلیارد تومان، صنایع مواد شیمیایی حدود ۶۶۰ میلیارد تومان و صنایع تولید محصولات معدنی غیرفلزی حدود ۶۲۴ میلیارد تومان محاسبه شده است.
جمعبندی
آنچه از کنار هم گذاشتن آمارهای رسمی و برآوردهای نهادهای اقتصادی به دست میآید، نشاندهنده افزایش شدید هزینه خاموشی برای بخش تولید ایران است.
در یک شاخص مشخص، یعنی عدمالنفع صنایع مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی، خسارت از:
۵.۴ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ → ۶ هزار میلیارد در ۱۴۰۱ → ۸.۴ هزار میلیارد در ۱۴۰۲ → ۴۴.۷ هزار میلیارد تومان در ۱۴۰۳ رسیده است.
این روند نشان میدهد که خسارت ثبتشده در این بخش طی سه سال، تقریباً ۸ برابر شده است.
از طرف دیگر، اگر شاخص گستردهتر «درآمد از دسترفته صنایع» را مبنا قرار دهیم، وزارت صمت رقم را برای سال ۱۴۰۳ حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان و برای سال ۱۴۰۴ حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرده است.
یک نکته مهم
برای جلوگیری از ایراد آماری، نباید ارقام ۴۴.۷، ۲۵۰، ۳۰۰ و ۴۰۰ هزار میلیارد تومان را با هم جمع کرد؛ زیرا تعاریف و جامعه آماری آنها متفاوت است. بهترین روایت این است که بگوییم:
«بر اساس آمار سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی، عدمالنفع صنایع مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی از ۵.۴ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ به ۴۴.۷ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسید؛ در همین حال، وزارت صمت درآمد ازدسترفته کل بخش صنعت بر اثر قطعی برق را حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ و ۴۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ اعلام کرده است.»